Według hollywoodzkiej gwiazdy Sigourney Weaver był „największym reżyserem teatralnym w historii”, na punkcie którego oszalała Ameryka. Już w przyszłym tygodniu w Rzeszowie będzie można podążyć śladami Jerzego Grotowskiego oraz dwóch innych wybitnych reformatorów światowej sceny związanych z Podkarpaciem – Józefa Szajny i Tadeusza Kantora. Od 19 do 22 listopada potrwa 14. edycja festiwalu „Źródła Pamięci”.
Trzej patroni rzeszowskiego festiwalu na zawsze zmienili oblicze polskiego i światowego teatru. Każdy z nich podążał własną drogą, poszukiwał nowych środków wyrazu i przekraczał granice tradycyjnie rozumianej sceny teatralnej. Ale łączyła ich odwaga eksperymentowania, bezkompromisowość oraz przekonanie, że teatr może być czymś znacznie więcej niż tylko opowiadaniem historii. Ich dziedzictwo do dziś inspiruje twórców na całym świecie.
Jak gwiazda „Obcego” przypomniała Polakom o Grotowskim
O tym, jak silny wpływ na światową kulturę wywarł Jerzy Grotowski, urodzony w Rzeszowie, przypomniała swego czasu polskim widzom Sigourney Weaver. Gwiazda takich kinowych hitów jak „Obcy”, „Goryle we mgle” czy „Avatar” podczas krótkiego wywiadu dla „Dzień Dobry TVN” wprawiła w zakłopotanie przeprowadzającą z nią rozmowę dziennikarkę Annę Wendzikowską, pytając wprost: „Wiesz, kto to był Grotowski?”. Gdy usłyszała szczerą odpowiedź „Nie wiem”, amerykańska aktorka wygłosiła dwudziestosekundowy wykład, który obiegł wszystkie media – od prasy kulturalnej po portale plotkarskie.
– Jesteś dzisiaj drugą osobą z Polski, która tego nie wie. To był największy reżyser teatralny w historii. W latach 70. i 80. Ameryka zwariowała na jego punkcie – tłumaczyła Weaver.
Jak przyznawał wówczas Jarosław Fret, dyrektor wrocławskiego Instytutu im. Jerzego Grotowskiego, krótka wypowiedź hollywoodzkiej aktorki oraz fala memów, która po niej nastąpiła, w jeden dzień wprowadziły nazwisko twórcy Teatru Laboratorium pod strzechy skuteczniej niż 26 lat solidnej pracy edukacyjnej.
Fascynacja Sigourney Weaver polskim reżyserem nie była przypadkowa i ma wymiar bardzo osobisty. W 1984 roku aktorka wyszła za mąż za reżysera Jima Simpsona, twórcę nowojorskiego The Flea Theater. Simpson jako siedemnastolatek przyjechał specjalnie do Polski, aby uczyć się warsztatu bezpośrednio u Jerzego Grotowskiego – a doświadczenie to całkowicie zmieniło jego życie oraz artystyczną drogę.
Wędrówka śladami mistrzów w Rzeszowie i okolicach
W przyszłym tygodniu w podobną podróż śladami Grotowskiego, a także Kantora i Szajny, będą mogli wyruszyć uczestnicy rzeszowskiego festiwalu organizowanego przez Teatr Maska. W programie zaplanowanym na dni od 19 do 22 listopada znalazły się cztery spektakle, dwie wycieczki, wystawa, projekcja filmu, pięć spotkań z twórcami oraz dwa wykłady. wydarzenie zainauguruje 19 listopada spektakl „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego w wykonaniu gospodarzy – zespołu Teatru Maska.
Jak wyjaśniła na czwartkowej konferencji prasowej dyrektor artystyczna i pomysłodawczyni festiwalu Aneta Adamska-Szukała, wszystkie tegoroczne wydarzenia i zaproszeni goście odnoszą się do motywu podążania za śladem, jaki pozostaje w człowieku po zetknięciu z wybitną osobowością.
– W tym roku wracamy do takiej idei spotkań i wyjazdów, gdzie są ślady po tych wielkich mistrzach teatru. Zastanawianie się nad tym, co dzisiaj zostaje po tych wielkich twórcach, na ile te źródła są żywe, ale też stwarzanie możliwości ludziom, którzy przyjeżdżają z Polski czy ze świata do nas, tutaj do Rzeszowa i okolic, żeby mogli dotknąć tych miejsc jak Kantorówka, poprzechadzać się uliczkami Wielopola, czy pojechać do Nienadówki – podkreśliła Adamska-Szukała.
Od Nienadówki po Teatr Laboratorium
Choć obecni będą wszyscy trzej patroni, dyrektor artystyczna zaznaczyła, że w tegorocznej edycji „więcej tropów prowadzi do Grotowskiego”. Uczestnicy nie tylko odwiedzą związaną z artystą Nienadówkę, ale także wysłuchają wykładu „Pamiętanie Grotowskiego: Nienadówka–Krasnogruda”. Wygłosi go pisarz i reżyser Krzysztof Czyżewski – współtwórca i dyrektor Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach, prezes Fundacji Pogranicze oraz dyrektor Międzynarodowego Centrum Dialogu w Krasnogrudzie.
W programie znalazło się również spotkanie ze Stefanią Gardecką, która wspomnienia z bliskiej pracy z Grotowskim i jego Teatrem Laboratorium opisała w książce „Pamiętam Was”. Zaplanowano ponadto projekcję filmu „Ewa – the Last Lesson” (reż. Andrea Mura, Federico Savonitto) połączoną ze spotkaniem z autorką obrazu. Dokument opowiada o Ewie Benesz – artystce sztuk performatywnych, tłumaczce, twórczyni parateatru, w latach 1966–1968 aktorce Teatru Laboratorium, a później współzałożycielce Puławskiego Studia Teatralnego.
Wielopole Kantora, rzeźba Szajny i poetycki wieczór
Podczas festiwalu silnie zaznaczona będzie również obecność pozostałych dwóch mistrzów. Jednym z punktów programu będzie wycieczka do Wielopola Skrzyńskiego, skupiona wokół postaci Tadeusza Kantora. O dziedzictwie tego miejsca opowie prof. Krzysztof Pleśniarowicz, były dyrektor krakowskiej „Cricoteki”, w trakcie wykładu „Wielopole, Wielopole jako źródło pamięci”. Publiczność weźmie także udział w wernisażu wystawy „Potrzeba tożsamości” Romana Siwulaka – wszechstronnego artysty, który od 1970 do 1990 roku brał udział we wszystkich realizacjach zespołu Teatru Cricot 2 Tadeusza Kantora. O trzecim patronie, prof. Józefie Szajnie, przypomina natomiast sama siedziba Teatru Maska, przy której stoi rzeźba jego autorstwa „Przejście 2001”.
Dopełnieniem teatralnych spotkań będzie wieczór poetycki „Jaka dziwna to rzecz – wiersz…”. Wiersze Urszuli Kozioł, jednej z najważniejszych współczesnych polskich poetek i laureatki Literackiej Nagrody Nike 2024, zaprezentują wybitna aktorka Maja Komorowska oraz aktor i wykładowca warszawskiej Akademii Teatralnej Łukasz Borkowski.
Szczegółowy program 14. festiwalu „Źródła Pamięci. Szajna-Grotowski–Kantor” jest dostępny na stronie internetowej Teatru Maska w Rzeszowie. Bilety można nabyć online pod adresem www.teatrmaska.pl/repertuar/ oraz w kasie teatru. (PAP/mob)
Program Festiwalu “ŹRÓDŁA PAMIĘCI” 2026
19 Listopada (czwartek)
- Teatr Maska, ul. Mickiewicza 13
- 18.00 – Teatr Maska: WESELE
20 Listopada (piątek)
- Teatr Przedmieście, ul. Reformacka 4
- 16.30 – Projekcja filmu „EWA – LAST LESSON”, reż. Andrea Mura, Federico Savonitto (65 min) (po projekcji spotkanie z autorką poprowadzi Aneta Adamska-Szukała)
- Teatr Maska, ul. Mickiewicza 13
- 19.00 – Teatr Malabar Hotel: UMADEVI (po spektaklu spotkanie z twórcami poprowadzi Henryk Mazurkiewicz)
21 Listopada (sobota)
- Wielopole Skrzyńskie, Kantorówka – Muzeum im. Tadeusza Kantora
- 11.00 – Wyjazd do Wielopola (autobus)
- 12.00 – Wernisaż wystawy „POTRZEBA TOŻSAMOŚCI” Romana Siwulaka (spotkanie z artystą poprowadzi Henryk Mazurkiewicz)
- 13.00 – Wykład prof. Krzysztofa Pleśniarowicza pt. „Wielopole, Wielopole” jako źródło pamięci
- Teatr Przedmieście, ul. Reformacka 4
- 17.00 – Spotkanie wokół książki „PAMIĘTAM WAS” Stefanii Gardeckiej (prowadzenie: Krzysztof Czyżewski)
- 19.00 – Maja Komorowska: „JAKA DZIWNA TO RZECZ – WIERSZ…” – poezja Urszuli Kozioł
22 Listopada (niedziela)
- Nienadówka, Zespół Szkół nr 1
- 11.00 – Wyjazd do Nienadówki (autobus)
- 12.00 – Nienadówka – śladami Jerzego Grotowskiego
- Teatr Przedmieście, ul. Reformacka 4
- 17.00 – Wykład Krzysztofa Czyżewskiego pt. „Pamiętanie Grotowskiego: Nienadówka-Krasnogruda”
- 19.00 – Teatr Przedmieście: UCHO IGIELNE
- Organizatorzy:
- Urząd Miasta Rzeszowa, Teatr Maska i Teatr Przedmieście
- Dyrektor artystyczna: Aneta Adamska-Szukała.
Czytaj więcej:
