Jak wyglądał Rzeszów u progu XX wieku, gdy liczył zaledwie około 25 tysięcy mieszkańców, a po jego ulicach rozbrzmiewała polszczyzna, jidysz i język niemiecki? Dzięki wideo na kanale YouTube Tomasza Guzdy Urywki z życia, możemy przenieść się w czasie i zobaczyć dawną stolicę Podkarpacia na ożywionych, pokolorowanych fotografiach.
Na Rzeszów News pisaliśmy o wysokum miejscu, jakie Rzeszów zajął w jednym z polskich rankingów: Rzeszów na podium ogólnopolskiego rankingu! Stolica Podkarpacia w czołówce samorządów w Polsce.
Miasto dwóch prędkości: Tradicja i nowoczesność
Przełom XIX i XX wieku zastał Rzeszów w granicach austriackiej Galicji jako dynamicznie zmieniający się ośrodek. Z jednej strony, jak zauważają twórcy filmu, miasto zachowało klimat dawnego miasteczka handlowego:
– Wokół rynku wciąż toczy się życie dawnego miasteczka handlowego. Kramy, przekupki w chustach, wozy chłopów z okolicznych wsi.
Z drugiej strony – dzięki autonomii galicyjskiej – w urzędach i szkołach powrócił język polski, a przez miasto regularnie kursowały pociągi łączące Kraków ze Lwowem.
W sercu miasta wznosił się – z resztą do dziś – przebudowany pod koniec XIX wieku w duchu Ratusz, który zyskał charakterystyczny schodkowy szczyt i wieżyczki. Tuż obok rosły nowoczesne gmachy banków i urzędów, a główne ulice zaczęto obsadzać szpalerami drzew.
Śladami dawnych ulic i architektonicznych świadków epoki
Twórcy projektu zabierają widzów w podróż po trasach, które dziś dobrze znamy, choć w zupełnie innej scenerii:
Twórcy projektu zabierają widzów w podróż po trasach, które dziś dobrze znamy, choć w zupełnie innej scenerii. Ulica Kościuszki, prowadząca w stronę najstarszej świątyni miasta – kościoła farnego pw. św. Wojciecha i Stanisława – w tamtym okresie tętniła życiem handlowym i skupiała tłumy przechodniów. Kolejnym ważnym punktem jest ulica 3-go Maja, czyli reprezentacyjna arteria, na której wznosiła się m.in. filia Banku Austro-Węgierskiego. Eleganckie gmachy miały nadawać Rzeszowowi metropolitalny charakter. Ważnym elementem topografii był także zamek Lubomirskich, który w czasach austriackich został przekształcony w sąd oraz więzienie, a otaczające ją tereny przypominały jeszcze spokojną prowincję.
Niezwykle barwnym punktem na mapie był także dzisiejszy Plac Wolności, który w dniach targowych zamieniał się w ogromny plac zapełniony wozami, koniami oraz handlarzami oferującymi towary z całego regionu.
Zachować pamięć o dawnym Rzeszowie
Wszystkie te unikalne kadry i pocztówki zawdzięczamy m.in. pracy cesarsko-królewskiego nadwornego fotografa E. Janusza, którego zakład przy ulicy Grunwaldzkiej uwiecznił mieszkańców oraz architekturę minionej epoki.
Twórcy kanału Urywki z życia (który zrzesza miłośników historii na YouTube, publikując podróże po dawnych polskich i europejskich miastach) przypominają, że choć wielka historia i dramaty XX wieku bezpowrotnie zmieniły oblicze Rzeszowa, dawny duch wciąż drzemie w historycznych murach: – Rzeszów sprzed ponad 120 lat wciąż jest w tym mieście. Trzeba tylko umieć go zobaczyć.
Wyjątkowy film dokumentujący Rzeszów sprzed wieku można obejrzeć w serwisie YouTube: Rzeszów 120 lat temu. Spacer po mieście, którego już nie ma. (am)
Czytaj więcej:
Wyspa na demograficznej pustyni. Rzeszów na razie opiera się kryzysowi, gdy region się kurczy
