Rosja może wykorzystać negocjacje pokojowe dotyczące Ukrainy, aby postawić Zachodowi żądania, które uderzyłyby w bezpieczeństwo Polski. Wśród rozważanych scenariuszy jest powrót do zasad obecności wojskowej NATO sprzed 1997 roku, co oznaczałoby poważne osłabienie wschodniej flanki Sojuszu.
Dla Podkarpacia, położonego przy granicy z Ukrainą i odgrywającego istotną rolę w międzynarodowym wsparciu dla Kijowa, taki scenariusz miałby szczególne znaczenie. Stawką rozmów nie jest wyłącznie przyszłość wojny za wschodnią granicą Polski, lecz także układ sił wojskowych w Europie i gwarancje bezpieczeństwa dla państw NATO.
Rosja chce zmiany układu sił
W przyszłym miesiącu w Abu Zabi mają odbyć się negocjacje z udziałem przedstawicieli Stanów Zjednoczonych, Rosji i Ukrainy, dotyczące układu geopolitycznego w Europie po ewentualnym zakończeniu wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Jak podaje Wirtualna Polska powołując się na brytyjski dziennik „The Telegraph”, prezydent Rosji Władimir Putin może zażądać ograniczenia obecności wojskowej NATO w Europie do poziomu sprzed 1997 roku. Oznaczałoby to cofnięcie części zmian, które nastąpiły po rozszerzeniu Sojuszu o państwa dawnego bloku wschodniego. W praktyce konsekwencje takiego postulatu dotknęłyby między innymi Polskę, kraje bałtyckie i Finlandię.
Według doniesień, Moskwa chce wykorzystać planowane rozmowy pokojowe dotyczące Ukrainy, aby wrócić do kwestii, które od lat stanowią jeden z głównych punktów sporu z Zachodem. Kreml wielokrotnie przedstawiał rozszerzenie NATO jako zagrożenie dla Rosji, a Putin wskazywał je jako jedną z głównych przyczyn rozpoczętej przez Rosję wojny przeciwko Ukrainie.
Dla Polski taki postulat byłby szczególnie trudny do zaakceptowania. Obecność wojsk sojuszniczych na wschodniej flance ma znaczenie nie tylko militarne, ale również odstraszające. Ewentualne ograniczenie tej obecności mogłoby zostać odebrane jako osłabienie zdolności NATO do szybkiego reagowania na zagrożenia ze strony Rosji.
Powrót do dawnych granic NATO?
Rok 1997 nie jest przypadkową datą. To okres poprzedzający rozszerzenie Paktu Północnoatlantyckiego na państwa Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Polskę, która dołączyła do Sojuszu w 1999 roku. Spełnienie rosyjskich żądań dotyczących ograniczenia obecności wojskowej mogłoby oznaczać wycofanie części wojsk sojuszniczych z państw, które po zakończeniu zimnej wojny znalazły się w zachodnich strukturach bezpieczeństwa.
Taki scenariusz nie oznaczałby automatycznie wystąpienia Polski z NATO ani formalnego zniesienia gwarancji sojuszniczych. Polska nadal byłaby członkiem Paktu Północnoatlantyckiego, a art. 5 traktatu waszyngtońskiego nadal stanowiłby podstawę wspólnej obrony. Zmniejszenie obecności wojsk innych państw mogłoby jednak wpłynąć na praktyczne możliwości szybkiego udzielenia pomocy, rozmieszczenie sprzętu i siłę odstraszania potencjalnego agresora.
Dla wschodniej Polski szczególnie istotne byłoby to, czy w razie kryzysu siły sojusznicze mogłyby szybko dotrzeć na zagrożone obszary. Liczą się nie tylko deklaracje polityczne, ale również dostępność jednostek, infrastruktura transportowa, systemy obrony powietrznej oraz przygotowane plany przerzutu wojsk i uzbrojenia.
Rola Podkarpacia i Jasionki
Podkarpacie ma szczególne znaczenie ze względu na położenie przy granicy z Ukrainą oraz rolę, jaką region odgrywa w międzynarodowej pomocy dla zaatakowanego państwa. Jednym z najważniejszych punktów na tej mapie jest Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka i działający w jego rejonie hub, przez który przechodzi znaczna część pomocy wojskowej przekazywanej Ukrainie.
Znaczenie tego miejsca potwierdziła wizyta wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza z 24 września 2026 roku. Jak informowało Ministerstwo Obrony Narodowej, w rejonie Jasionki służą aktualnie polscy i holenderscy żołnierze, a infrastruktura jest wykorzystywana do przeładunku pomocy humanitarnej i sprzętu wojskowego. Według szacunków przytoczonych przez MON przez Polskę przechodzi ponad 80 proc. wojskowych donacji dla Ukrainy.
Ochrona tego obszaru ma znaczenie zarówno dla ciągłości wsparcia dla Ukrainy, jak i dla bezpieczeństwa mieszkańców regionu. MON informowało o obecności holenderskich systemów Patriot oraz współdziałaniu z polskimi systemami obrony przeciwlotniczej, w tym rozwiązaniami Mała Narew. Zadaniem tych sił jest między innymi ochrona lotniska, infrastruktury strategicznej i przestrzeni powietrznej w rejonie Rzeszowa.
Ewentualne ograniczenie obecności wojsk sojuszniczych w Polsce byłoby więc istotnym problemem również z podkarpackiej perspektywy. Nie chodzi wyłącznie o liczbę żołnierzy stacjonujących w regionie, ale o zdolność do ochrony kluczowych obiektów, utrzymania przepływu pomocy i reagowania na zagrożenia powietrzne. Na razie nie ma jednak podstaw, by twierdzić, że takie zmiany zostały uzgodnione lub że ochrona Jasionki ma zostać ograniczona.
Co to oznacza dla mieszkańców?
Z punktu widzenia Kremla, ograniczenie obecności wojsk NATO na wschodniej flance mogłoby przynieść korzyści strategiczne. Rosja od lat sprzeciwia się rozszerzaniu Sojuszu i próbuje wpływać na kształt europejskiego systemu bezpieczeństwa. Jeżeli podczas rozmów o zakończeniu wojny na Ukrainie ponownie pojawi się żądanie ograniczenia wojsk NATO, będzie to oznaczało, że Moskwa chce negocjować nie tylko warunki zakończenia walk, ale również przyszłe możliwości obronne państw sąsiadujących z Rosją.
Dla mieszkańców Podkarpacia kluczowe pozostaje pytanie, czy Polska i jej sojusznicy utrzymają zdolność do szybkiego reagowania na ewentualne zagrożenie. Sprawna obrona powietrzna, ochrona infrastruktury krytycznej i możliwość przerzutu wojsk są istotne zwłaszcza w regionie, który stanowi ważny szlak logistyczny dla pomocy kierowanej do Ukrainy. Nie oznacza to jednak, że samo postawienie przez Rosję takiego żądania świadczy o bezpośrednim zagrożeniu dla mieszkańców.
Warto też pamiętać, że wycofanie wojsk sojuszniczych z danego kraju nie jest równoznaczne z rezygnacją z jego obrony. O rzeczywistej sile gwarancji bezpieczeństwa decydują również gotowość bojowa, zdolność do wzmocnienia zagrożonego państwa oraz polityczna wola pozostałych członków NATO do udzielenia pomocy w razie konieczności. Ewentualne ustępstwa wobec Moskwy mogłyby jednak wywołać poważną debatę o tym, czy wschodnia flanka pozostanie odpowiednio zabezpieczona.
Europa odrzuci rosyjskie żądania?
Według doniesień „The Telegraph” rosyjskie oczekiwania mają być jednym z tematów związanych z planowanymi rozmowami dotyczącymi wojny na Ukrainie. Doradca Kremla Jurij Uszakow opowiadał się za udziałem państw europejskich, argumentując, że ich stanowisko ma znaczenie dla osiągnięcia porozumienia. Według źródeł dyplomatycznych cytowanych przez brytyjski dziennik, Moskwa może próbować wykorzystać udział Europy do uzyskania ustępstw w sprawie rozszerzenia NATO.
Według doniesień europejscy politycy mają jednak odrzucać postulat wycofania wojsk i broni nuklearnej z terytorium państw dawnego bloku wschodniego. To istotna różnica między gotowością do rozmów o przyszłym bezpieczeństwie Europy a zgodą na rosyjskie warunki. Negocjacje mogą dotyczyć zakończenia walk, mechanizmów kontroli porozumienia i powojennych gwarancji, ale nie przesądzają, że Zachód zaakceptuje żądania Kremla.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podkreślał, że samo spotkanie negocjacyjne nie zakończy wojny. Wśród możliwych celów rozmów wskazywał ograniczone porozumienia dotyczące bezpieczeństwa energetycznego i eksportu zboża oraz wymianę jeńców. Przyszłość wojskowej obecności NATO w Europie pozostaje natomiast póki co kwestią o znacznie szerszym znaczeniu, wykraczającą poza warunki ewentualnego zawieszenia broni. Jest to również wyraźna oś sporu na linii Rosja – NATO.
Dla Polski, a szczególnie dla Podkarpacia, najważniejsze będzie to, czy w trakcie rozmów zostanie utrzymana zasada, że o własnym bezpieczeństwie i sojuszach decydują suwerenne państwa, a nie presja Rosji.
Czytaj więcej:
PiS proponuje tańsze ogrzewanie, w Rzeszowie padły kwoty. “Polaków czeka najdroższa zima w historii”
