Czy niewielki, sześciokilometrowy potok może skrywać tajemnice, których nie widzą oficjalne rejestry? Okazuje się, że tak – i jest ich całkiem sporo. Zespół Wody Polskie RZGW Rzeszów, przy pomocy drona i skanera laserowego, odkrył nieznane oblicze potoku, nad którym prehistoryczni mieszkańcy Podkarpacia gubili krzemienne noże.
Wydawało się, że w momentami niemal dzikiej przyrodzie Dylągówki technologia nie ma szans wygrać z ludzkim okiem.
Tajemnice nurtu wody
Dylągówka (znana również jako Dylągowski Potok) to na pierwszy rzut oka niepozorny ciek o długości nieco ponad 6 km, spływający z północnych zboczy góry Kruszelnica prosto do Sanu. Jednak jej dolina to miejsce, gdzie historia osadnictwa sięga paleolitu – to tutaj odkryto prymitywny krzemienny nóż sprzed tysięcy lat.
Współczesna postać potoku to efekt intensywnych prac inżynieryjnych. Pierwsze zapory przeciw-rumowiskowe zaczęły powstawać tu już w 1914 r., w czasach Austro-Węgier. Kolejne dekady (1956–1971) przyniosły systematyczną modernizację, o której świadczą zachowane do dziś pamiątkowe tablice wmurowane w betonowe konstrukcje.
Mapa kontra rzeczywistość
Głównym celem misji zespołu z Pionu Zarządzania Środowiskiem Wodnym było zweryfikowanie stopnia fragmentacji rzeki. Wyniki inwentaryzacji terenowej przeprowadzonej w tym roku okazały się zaskakujące.
Oficjalne bazy danych wskazywały obecność około 35 budowli przegradzających potok. W terenie badacze, przechodząc koryto Dylągówki metr po metrze, zidentyfikowali aż 60 tzw. obiektów piętrzących.
Wśród nich znalazło się 55 budowli technicznych (progi, zapory, rampy), ale także 3 brody i 2 tamy bobrowe, które – choć naturalne – pełnią identyczną funkcję hydrologiczną jak betonowe zapory.
Co widzi laser, a co obiektyw aparatu?
Do „prześwietlenia” Dylągówki wykorzystano technologię kojarzącą się jeszcze niedawno z fantastyką naukową. Użyto drona wyposażonego w skaner laserowy LiDAR oraz pełnoklatkową kamerę RGB.
Starcie technologii z naturą przyniosło ciekawe efekty. Laser (LiDAR), dzięki funkcji wielokrotnego odbicia potrafi „zajrzeć” pod korony drzew, odwzorowując ukształtowanie brzegów ukrytych w gęstych zaroślach. Ma jednak swoją piętę achillesową – woda pochłania wiązkę lasera podczerwonego, co prowadzi do błędów w pomiarze wysokości lustra wody sięgających.
Kamera RGB pozwala na stworzenie niezwykle szczegółowej mapy zdjęciowej (ortomozaiki), na której widać niemal każdy kamień, o ile nie zasłaniają go liście. Metoda ta okazała się skuteczna w detekcji 85% barier.
Natura nie daje się okiełznać
Mimo że Dylągówka jest „silnie zmieniona” przez człowieka, zespół badawczy zaobserwował fascynujący proces sukcesji natury. Stare konstrukcje hydrotechniczne sukcesywnie niszczeją pod naporem erozji wodnej. Betonowe bloki pokrywa muł i gleba, stając się podłożem dla mszaków i roślin pionierskich.
Paradoksalnie, mimo ogromnej liczby barier, badania biologiczne wykazały zaskakująco dobrą kondycję potoku. Zarówno makrobezkręgowce bentosowe, jak i ichtiofauna otrzymały wysoką, 1 klasę jakości. To właśnie te „kontrasty” między betonową zabudową a biologicznym bogactwem sprawiły, że potok stał się tak ciekawym obiektem badań.
Paragrafy kontra erozja
Podczas analizy padło kluczowe pytanie: czy likwidacja barier i powrót do pełnej naturalności to zawsze dobre rozwiązanie? W przypadku Dylągówki odpowiedź brzmi: niekoniecznie.
Potok ma ogromny spadek podłużny. Usunięcie zapór w takim terenie mogłoby wywołać gwałtowną erozję wgłębną i zagrozić stabilności zboczy, na których stoją domy, droga i cmentarz. Ostatecznie podjęto decyzję o pozostawieniu Dylągówce statusu silnie zmienionej części wód. (mob)
Czytaj więcej:
“Łącznik” to komunikacyjny koń trojański? Rzeszów zagrał “w ciemno”, mieszkańcy sprawdzili karty
Czytasz Rzeszów News? Twoje wsparcie pozwoli nam działać sprawniej.
