Podkarpacie ma centra zarządzania kryzysowego, wyszkolone kadry i ponad 248 mln zł przeznaczonych na ochronę ludności. Mimo to Najwyższa Izba Kontroli (NIK) uznała, że Wojewoda Podkarpacki nie był wystarczająco przygotowany na zagrożenia, w tym działania dywersyjne.
Kontrola ujawniła, że w sytuacji realnego ataku łańcuch ostrzegania mieszkańców pęka po godzinach pracy urzędów, a dane ewidencjonowane na szczeblu wojewódzkim i w gminach mijają się z rzeczywistością.
NIK przeanalizowała przygotowanie organów państwa na wypadek zagrożeń dywersyjnych w latach 2022-25, obejmując badaniem Podkarpacki Urząd Wojewódzki (PUW) oraz wybrane samorządy. Szkielet systemu bezpieczeństwa funkcjonuje, w sytuacjach krytycznych o skuteczności obrony zadecydują najsłabsze ogniwa – od niekompatybilnej łączności wojskowej po lokalne absurdy organizacyjne.
Syreny na “papierze”
Najpoważniejszy zarzut NIK wobec poziomu wojewódzkiego dotyczy systemu ostrzegania i alarmowania ludności. W oficjalnych zestawieniach przekazywanych do MSWiA i Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) wykazywano 570 syren alarmowych.
Kontrola przeprowadzona przez NIK wykazała jednak, że pełną, całodobową możliwość wyemitowania modulowanego sygnału alarmowego dla ludności (3-minutowego) posiadało zaledwie 156 urządzeń w całym województwie. Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego (WCZK) nie miało rzetelnej wiedzy o stanie technicznym i funkcjonalności instalacji.
Jeszcze groźniejsza luka ujawniła się w wymiarze czasowym: w 17 z 25 powiatów i miast na prawach powiatu po godzinach pracy urzędów (oraz w dni wolne) nie zapewniono możliwości niezwłocznego uruchomienia syren. Porozumienia, na mocy których dyżury przejmowały stanowiska kierowania Państwowej Straży Pożarnej, nie przekazywały strażakom uprawnień ani technicznych możliwości zdalnego włączania samorządowych syren.
W przypadku nocnego sabotażu wydanie sygnału do ewakuacji wymagałoby poszukiwania pod telefonem urlopowanego lub odpoczywającego pracownika starostwa.
Głuchy sygnał z wojska
Kolejnym słabym punktem okazała się komunikacja z wojskiem. W WCZK odnotowywano okresowy brak odbioru lub drastycznie słabą słyszalność komunikatów z wojskowej sieci ostrzegania powietrznego (SPOWOLC) nadawanych na falach krótkich.
Sam Wojewoda zgłaszał ten problem do MSWiA, zwracając dodatkowo uwagę na fakt, że otwarta sieć radiowa stwarza ryzyko wrogich działań dezinformacyjnych i cyberataków poprzez nadawanie fałszywych alarmów.
Działania hybrydowe i dezinformacja “nie istnieją”
Zastrzeżenia NIK wzbudził również Wojewódzki Plan Zarządzania Kryzysowego (WPZK) przyjęty w 2024 roku. Mimo wojny za wschodnią granicą i realnych prowokacji, w katastroficznych scenariuszach nie wyodrębniono działań hybrydowych oraz dezinformacji jako osobnych kategorii zagrożeń.
Z kolei w obszarze infrastruktury krytycznej (IK), dla której operatorem był sam Wojewoda, dla 4 z 8 obiektów nie sporządzono w terminie planów ochrony (opóźnienie sięgnęło roku), a w latach 2022-23 nie zorganizowano ani jednego Regionalnego Forum IK ani ćwiczeń ochronnych.
Miliony kontra lokalne absurdy
Raport NIK do mocnych stron działań Wojewody zalicza sprawne wdrożenie nowej ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (oloc). Od lipca do listopada 2025 r. podpisał on z samorządami około 460 umów dotacyjnych na kwotę ponad 248 mln zł, przeznaczonych na zakupy sprzętu i budowę zbiorników zapasowych. Ponadto sporządzono “Wojewódzki Plan Ewakuacji”.
Gdy jednak kontrolerzy zeszli na poziom poszczególnych gmin i powiatów, ujawnili absurdy, za które odpowiadają wyłącznie lokalni włodarze:
-
Gmina Solina: w urzędzie zagubiono dokument niejawny („zastrzeżone”) z wykazem Infrastruktury Krytycznej przekazany przez Wojewodę. Obowiązujący plan kryzysowy z 2021 r. odwoływał się do nieistniejącego Gminnego Centrum Zarządzania Kryzysowego, a w trakcie oględzin gmina miała niesprawną stację bazową łączności radiowej.
-
Gmina Medyka: w gminie leżącej na głównym szlaku migracyjnym Wójt w latach 2022–2025 ani razu nie zwołał posiedzenia Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Plan kryzysowy zaktualizowano z opóźnieniem 28 miesięcy.
-
Powiat Leski: w starostwie również zagubiono dokument niejawny o infrastrukturze krytycznej, a plan kryzysowy pozbawiony był sekcji IK i map ryzyka GIS. Mimo to Lesko zorganizowało zaawansowane ćwiczenia epizodów terrorystycznych i CBRN („Bieszczady 2024”).
-
Powiat Przemyski i UG Trzebownisko: Przemyśl wykazał wysokie przygotowanie praktyczne (ćwiczenia antyterrorystyczne „Operacja Gościnność 2025”), lecz cierpiał na brak nadzoru nad syrenami w gminach. Z kolei Trzebownisko oceniono jako najlepiej przygotowaną gminę, w której jedynym uchybieniem były opóźnienia proceduralne.
-
Powiat Rzeszowski: NIK stwierdziła zaniedbania planistyczne, problemy z zapasową łącznością i rozliczeniem dokumentacji niejawnej.
Raport NIK pokazuje system, który posiada podstawowe struktury reagowania, ale w sytuacji rzeczywistego zagrożenia dywersyjnego może ulec awarii w swoich najsłabszych, lokalnych ogniwach. (mob)
Czytaj więcej:
Sądowy zwrot akcji w sprawie Pomnika Czynu Rewolucyjnego. Monument przestał być… zabytkiem
