Spór o rezerwaty pod rzeszowskim RDOŚ. Aktywiści żądają rezerwatów, urzędnicy mówią o oporze mieszkańców

W piątek po południu przed siedzibą Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie zawrzało. Aktywiści z Inicjatywy Dzikie Karpaty i Greenpeace Polska, wspierani apelem 60 organizacji, zarzucili urzędnikom wieloletnią bezczynność i uległość wobec Lasów Państwowych. RDOŚ odpowiada, że proceduje właśnie 12 projektów o łącznej powierzchni ponad 1869 hektarów, ale nie zamierza narzucać ochrony wbrew lokalnym społecznościom.

Punktualnie o godzinie 15:00 przed budynkiem RDOŚ w Rzeszowie pojawili się przyrodnicy i społecznicy z podobiznami karpackich zwierząt oraz tabliczkami symbolizującymi rezerwaty, które od lat czekają na powołanie – w tym m.in. Reliktową Puszczę Karpacką, Las Bukowy pod Obnogą, Przełom Wołosatego i Widełki, Zakole Sanu, Las Olbrzymów oraz Rysi Las. Obie strony, społeczna i dyrekcja RDOŚ, deklarują troskę o podkarpacką przyrodę, ich diagnoza sytuacji mocno się różni.

Złamane obietnice czy praca u podstaw?

Dla aktywistów piątkowa pikieta to wyraz frustracji spowodowanej brakiem realnych decyzji. Łukasz Synowiecki z Inicjatywy Dzikie Karpaty przypomina spotkanie z dyrektorem rzeszowskiej RDOŚ, Sławomirem Serafinem, do którego doszło dwa lata temu po premierze filmu przyrodników.

– Zapewniał nas wówczas, że na przykład rezerwat „Las Bukowy pod Obnogą” zostanie powołany w ciągu kilku miesięcy, jednak minęły dwa lata i rezerwatu nadal nie ma – mówi Łukasz Synowiecki. Podkreśla, że drobiazgowe inwentaryzacje przyrodnicze dla kluczowych obszarów są gotowe od lat, a mimo to proces stoi w miejscu.

Zupełnie inaczej tempo prac ocenia Łukasz Lis, rzecznik prasowy RDOŚ w Rzeszowie. Przekonuje, że urzędnicy od 2025 roku prowadzą skomplikowaną weryfikację propozycji z tzw. shadow list przy udziale leśników, samorządów i mieszkańców.

– To, że prac nie widać na pierwszy rzut oka, nie oznacza, że ich nie ma. Obecnie jesteśmy w trakcie konsultacji społecznych – pierwsza tura zakończyła się we wrześniu, a kolejna potrwa do 23 listopada – tłumaczy Łukasz Lis.

Rzecznik zapowiada, że do końca roku dyrekcja liczy na utworzenie 11 nowych rezerwatów i powiększenie jednego istniejącego (rezerwatu Źródliska Jasiołki o 175,03 ha). Choć w rozmowie szacował ten obszar na około 1600 hektarów, szczegółowe zestawienie obu tur konsultacji obejmuje dokładnie 1869,19 ha. Na liście znalazły się m.in. Łopiennik (341,83 ha), Matecznik niedźwiedzia (Górny) (257,47 ha), Zagłębek (Baranie) (237,34 ha), Ponurek (180,6 ha) czy Kiczora (102,94 ha).

Pikieta przed siedzibą Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie

1 z 9

Legenda Puszczy Karpackiej i 17 hektarów kości niezgody

Społecznicy zwracają jednak uwagę, że w rządowych zestawieniach brakuje najważniejszych i najcenniejszych propozycji zgłoszonych przez stronę społeczną. Na czele ich listy znajduje się projektowany wielkoobszarowy rezerwat Reliktowa Puszcza Karpacka o powierzchni około 8500 hektarów, wytyczony na części planowanego Turnickiego Parku Narodowego.

– Chcemy, aby tam, gdzie przetrwał naturalny las, dominowała funkcja ochronna, a nie gospodarcza. To unikatowy i najcenniejszy górski las w Polsce, dorównujący Puszczy Białowieskiej, który niestety nadal jest traktowany jak zwykły las gospodarczy – argumentuje Łukasz Synowiecki. Dodaje, że blokowane są nawet mikroskopijne projekty, takie jak Rysi Las w Nadleśnictwie Krasiczyn, liczący zaledwie 17 hektarów w miejscu, gdzie ochrona rezerwatowa niemal nie istnieje.

Rzecznik RDOŚ odbija piłeczkę, twierdząc, że skala projektowanej Reliktowej Puszczy Karpackiej – liczona w tysiącach hektarów wobec standardowych stuhektarowych rezerwatów – czyni przedsięwzięcie niezwykle trudnym. Jego zdaniem wokół tego terenu narosło wiele mitów.

– Prawdopodobnie Puszcza Karpacka urosła w oczach niektórych do miana legendy i symbolu, stąd przekonanie, że teren ten jest zbyt słabo chroniony – ocenia Łukasz Lis. Wylicza, że obszar ten już teraz znajduje się w granicach dwóch ptasich i czterech siedliskowych obszarów Natura 2000 (m.in. Pogórza Przemyskiego, Gór Słonnych i Ostoi Przemyskiej), dwóch parków krajobrazowych oraz istniejących rezerwatów. Rzecznik zaznacza też, że Lasy Państwowe nie prowadzą tam zrębów zupełnych, lecz stosują przerębówkę i rębnię 4D, polegającą na wycinaniu pojedynczych drzew.

Kto się boi rezerwatu? Lasy Państwowe, mieszkańcy i miliony z subwencji

Najostrzejszy spór dotyczy tego, skąd bierze się opór wobec nowych form ochrony przyrody. Łukasz Lis podkreśla, że choć prawo nie wymaga konsultacji społecznych przy tworzeniu rezerwatów, RDOŚ prowadzi je celowo, bo spotkania w terenie pokazały silną niechęć lokalnych mieszkańców.

– Lokalni mieszkańcy odbierali to tak, jakby ktoś z zewnątrz przyjechał, zachwycił się ich ładnym terenem, a teraz chciał im go odebrać – relacjonuje rzecznik RDOŚ. – Wychodzimy z założenia, że nie ma sensu robienie czegokolwiek na siłę. Narzucanie rezerwatów wbrew ludziom budzi niechęć, awersję, a czasem wręcz agresję, co przynosi gorsze skutki niż brak działań.

RDOŚ unika konfrontacji z Lasami Państwowymi?

Inaczej źródła tych napięć diagnozują aktywiści. W ich ocenie za blokadą stoi przede wszystkim opór leśników oraz brak determinacji ze strony urzędników.

– Obawiamy się, że dyrektor RDOŚ unika konfrontacji z Lasami Państwowymi, które na ogół nie są chętne powoływaniu nowych rezerwatów, tymczasem to on powinien stać na straży ochrony przyrody – ripostuje Łukasz Synowiecki. Jak dodaje, Lasy Państwowe często podsycają obawy mieszkańców i pracowników zakładów usług leśnych wizją utraty pracy.

Tymczasem – jak przypomina społecznik – rezerwat nie zamyka lasu przed ludźmi zbierającymi grzyby czy turystami, a samorządom przynosi wymierne korzyści w postaci subwencji ekologicznej, sięgającej w przypadku dużych obszarów milionów złotych rocznie na lokalne inwestycje.

Druga tura konsultacji społecznych dotyczących 12 projektów RDOŚ zakończy się 23 listopada. Urzędnicy zapowiadają, że jeszcze przed końcem roku pierwsi z nich zyskają formalny status rezerwatów, natomiast organizacje przyrodnicze deklarują, że nie zrezygnują z presji, dopóki ochroną nie zostaną objęte najstarsze fragmenty Puszczy Karpackiej.

Konsultacje społeczne w sprawie rezerwatów

Czytaj więcej: 

Podkarpackie finalistki Polska Miss 2026. Pięć kobiet powalczy o korony, wśród nich Rzeszowianka [ZDJĘCIA]