Przemyśl zawiesza współpracę partnerską ze Lwowem, a radni województwa podkarpackiego jednogłośnie potępili decyzję ukraińskich władz regionalnych. Powodem jest ustanowienie 2027 roku rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii, Romana Szuchewycza i Ołeha Olżycza.
]Sprawa wywołała ostrą reakcję po obu stronach granicy i stawia pod znakiem zapytania dalszy rozwój polsko-ukraińskich relacji.
Przemyśl zawiesza współpracę ze Lwowem
Przemyscy radni jednogłośnie zdecydowali w poniedziałek o zawieszeniu współpracy partnerskiej ze Lwowem. Za uchwałą zagłosowało 21 radnych. Nikt nie był przeciw ani nie wstrzymał się od głosu. Powodem jest decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej o ustanowieniu 2027 roku rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza.
Przemyscy samorządowcy uznali, że takie upamiętnienie godzi w pamięć polskich ofiar zbrodni popełnionych przez UPA. W ich ocenie decyzja lwowskich deputowanych stoi również w sprzeczności z budowaniem relacji opartych na prawdzie historycznej i wzajemnym szacunku.
Przyjęta uchwała zobowiązuje prezydenta Przemyśla do podjęcia działań prawnych zmierzających do rozwiązania umowy o współpracy zawartej w 1995 roku. Nie oznacza to jednak definitywnego zamknięcia drogi do ponownego nawiązania relacji. Współpraca może zostać wznowiona, jeżeli Lwowska Rada Obwodowa ostatecznie unieważni lub formalnie wycofa swoją uchwałę, a władze Lwowa jednoznacznie odetną się od inicjatyw gloryfikujących struktury odpowiedzialne za zbrodnie na ludności cywilnej.
Prezydent Przemyśla ma poinformować władze Lwowa o stanowisku rady. Będzie również zobowiązany do przedstawienia przemyskim radnym informacji o podjętych działaniach oraz terminie ustania obowiązywania umowy.
Prezydent Bakun o decyzji radnych
Po głosowaniu prezydent Przemyśla Wojciech Bakun odniósł się do sprawy w mediach społecznościowych. Poinformował, że miasto zawiesza wspólne działania „do czasu jasnego określenia się władz Lwowa” w sprawie promowania ideologii skierowanych przeciwko Polsce i Polakom.
Bakun podziękował radnym za wspólne stanowisko. Ocenił również, że Przemyśl nie pozostanie obojętny na działania prowokacyjne i antypolskie. Jednomyślne głosowanie pokazuje, że w tej sprawie lokalni samorządowcy zdecydowali się na zdecydowaną reakcję, niezależnie od różnic politycznych.
Dla Przemyśla, położonego niedaleko granicy z Ukrainą, relacje ze Lwowem mają szczególne znaczenie. Zawieszenie współpracy jest więc nie tylko symbolicznym gestem sprzeciwu, ale również konkretną decyzją dotyczącą umowy partnerskiej, której rozwiązanie wymaga podjęcia dalszych działań prawnych.
Podkarpacki sejmik potępił decyzję Lwowa
W poniedziałek stanowisko w sprawie uchwały Lwowskiej Rady Obwodowej przyjął również Sejmik Województwa Podkarpackiego. Radni jednogłośnie, w drodze aklamacji, wyrazili sprzeciw wobec ustanowienia 2027 roku rokiem UPA, Romana Szuchewycza oraz Ołeha Olżycza.
Dokument powstał w wyniku uzgodnienia dwóch podobnych projektów. Pierwszy zgłosił klub Prawa i Sprawiedliwości, który ma większość w sejmiku, a drugi pięciu radnych, w tym przedstawiciele klubu PSL-Trzecia Droga. Ostatecznie wypracowano wspólne stanowisko, które radni poparli bez głosów sprzeciwu.
W przyjętym dokumencie podkreślono, że decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej z 20 października 2026 roku jest szczególnie bolesna i oburzająca dla mieszkańców Podkarpacia. Radni zaznaczyli, że ustanowienie roku poświęconego UPA i Szuchewyczowi nie może być traktowane wyłącznie jako wewnętrzna sprawa ukraińskiej polityki historycznej. Chodzi bowiem o postacie będące symbolem śmierci, wypędzenia i zagłady tysięcy polskich rodzin.
Sejmik stanowczo sprzeciwił się relatywizowaniu zbrodni wołyńskiej oraz pomijaniu odpowiedzialności OUN i UPA za zaplanowaną antypolską czystkę etniczną i ludobójstwo w latach 1943 – 1945.
W stanowisku zażądano od władz Ukrainy jednoznacznego poszanowania pamięci polskich ofiar, powstrzymania działań gloryfikujących UPA oraz stworzenia rzeczywistych warunków do prowadzenia prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych, a także zapewnienia zamordowanym godnego pochówku.
Radny: „Kult morderców i ludobójców”
Jako pierwszy w debacie głos zabrał niezrzeszony radny Mirosław Majkowski. – Ta uchwała Lwowskiej Rady Obwodowej, przynajmniej dla mnie, nie jest żadnym zaskoczeniem. Ten proces budowania kultu morderców i ludobójców na Ukrainie odbywa się od lat 90. i postępuje z roku na rok – mówił.
W dalszej części sesji wypowiadali się przedstawiciele poszczególnych klubów radnych. Podkreślali znaczenie prawdy historycznej oraz konieczność jednoznacznego potępienia uchwały. W debacie pojawił się również wątek pojednania polsko-ukraińskiego i odpowiedzialności za pamięć o ofiarach.
Radna Renata Butryn z Koalicji Obywatelskiej zwróciła uwagę na potrzebę długofalowego podejścia do relacji między oboma narodami. Podkreśliła, że prawdziwe pojednanie Polaków i Ukraińców jest możliwe i potrzebne, ale nie może odbywać się kosztem prawdy historycznej ani pamięci o zamordowanych.
Z kolei Jan Tarapata, przewodniczący klubu PSL-Trzecia Droga, mówił o bolesnym odbiorze decyzji lwowskich władz przez Polaków, którzy wspierali Ukrainę i jej mieszkańców. – My nie jesteśmy wrogami dla Ukrainy, ale chcemy zrozumienia też od nich naszej sytuacji i tej naszej wrażliwości, bo rzeczywiście wiele rodzin straciło swoich bliskich i pamiętają o tym. Musimy im oddać cześć, musimy ich odnaleźć, musimy ich godnie pochować – mówił Tarapata.
Po zakończeniu debaty, wobec braku głosów sprzeciwu, przewodniczący obrad stwierdził przyjęcie stanowiska przez Sejmik Województwa Podkarpackiego w drodze aklamacji.
Kijów krytykuje decyzję Lwowa?
Decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej wywołała kontrowersje nie tylko w Polsce. 21 października źródło Polskiej Agencji Prasowej w ukraińskim rządzie określiło ją jako „nieprzyjemne zaskoczenie” dla władz w Kijowie.
Według przekazanych wówczas informacji uchwała nie weszła jeszcze w życie, a ukraiński rząd prowadził konsultacje mające doprowadzić do jej zablokowania. Rozważano między innymi działania zmierzające do niepodpisania dokumentu lub wycofania głosów części deputowanych.
Ukraińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych również krytykowało decyzję lwowskiej rady. Wskazywało, że jest ona szkodliwa dla relacji z Polską i została podjęta na szczeblu regionalnym.
Do sprawy odniósł się także premier Donald Tusk. 21 października powiedział, że nie rozumie „tej samobójczej taktyki”. Dwa dni później przekazał, że prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski dał mu do zrozumienia, iż nie będzie wspierał tej decyzji, jeśli dalsze postępowanie będzie zależało od niego. Według relacji Tuska Zełenski był „bardzo niezadowolony” z tego, co się wydarzyło.
To on zgłosił uchwałę
Wnioskodawcą uchwały Lwowskiej Rady Obwodowej był Światosław Szeremeta, deputowany partii Europejska Solidarność, związanej z byłym prezydentem Ukrainy Petrem Poroszenką. Szeremeta pełni funkcję sekretarza ukraińskiej międzyresortowej komisji do spraw upamiętnień i kieruje komunalnym przedsiębiorstwem „Dola”, które prowadziło po stronie ukraińskiej poszukiwania polskich ofiar ukraińskich nacjonalistów.
Na wniosek szefa polskiej dyplomacji Radosława Sikorskiego Szeremeta został wpisany do rejestru osób niepożądanych, a zakaz wjazdu do strefy Schengen ma obowiązywać do 20 października 2031 roku.
Sikorski określał go jako inicjatora ustanowienia roku Szuchewycza oraz „rekonstruktora Galizien Waffen-SS”. Sprawa Szeremety dodatkowo zaostrza dyskusję wokół polityki historycznej i sposobu upamiętniania ukraińskich formacji nacjonalistycznych.
UPA i zbrodnia wołyńska
Ukraińska Powstańcza Armia była ukraińską formacją zbrojną. Jej działalność, podobnie jak działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pozostaje jednym z najbardziej spornych tematów w relacjach polsko-ukraińskich.
Według polskich historyków oddziały UPA przeprowadziły w 1943 roku skoordynowane ataki na polskie miejscowości na Wołyniu. Zbrodnie te określane są w Polsce jako ludobójstwo wołyńskie. Ich ofiarami byli polscy cywile, a wydarzenia te pozostawiły głęboką traumę w rodzinach, których bliscy zostali zamordowani.
W ukraińskiej pamięci historycznej UPA i OUN są często przedstawiane jako symbole walki o niepodległość oraz oporu przeciwko Związkowi Sowieckiemu. Odmienne oceny tych organizacji i ich działalności od lat utrudniają porozumienie w sprawie wspólnego upamiętniania przeszłości.
Dalszy rozwój polsko-ukraińskich relacji będzie m dużej mierze zależał od tego, czy władze Lwowa wycofają się z decyzji i czy zostaną podjęte działania odpowiadające na polskie postulaty dotyczące pamięci o ofiarach, poszukiwań, ekshumacji i godnego pochówku.
Warto wspomnieć, że Lwów od 1992 roku jest także miastem partnerskim Rzeszowa.
(PAP)
Czytaj więcej:
Putin chce wycofania wojsk NATO z Polski. Bezpieczeństwo Podkarpacia pod znakiem zapytania?
