W poniedziałek 15 czerwca 2026 r. Stowarzyszenie Razem dla Rzeszowa zaprosiło na rzeszowski Rynek aktywistów z Wrocławia, Łodzi i Krakowa. Z wystąpień wyłonił się obraz, który organizatorzy chcieli pokazać najwyraźniej: zarzuty wobec włodarzy czterech różnych miast brzmią podobnie; może poza Wrocławiem.
Konferencja na Rynku była kolejnym krokiem tej samej kampanii: próbą wpisania Rzeszowa na „mapę referendalną” obok miast, gdzie podobne procesy już ruszyły lub się zakończyły.
Przypomnijmy: jak pisaliśmy kilkukrotnie wniosek klubu Razem dla Rzeszowa, za odwołaniem aktualnego prezydenta Rzeszowa, poparło 9 radnych. Przy 25-osobowej radzie z nawiązką zabezpiecza to wymagane prawem minimum, czyli 7 podpisów.
Na tej samej radzie, Krystyna Wróblewska, szefowa klubu PiS, niespodziewanie ogłosiła, że jej ugrupowanie składa własny, niezależny wniosek. Mimo, że wcześniej radni PiS deklarowali chęć podpisania dokumentu przedstawionego przez Razem dla Rzeszowa.
„Ustrój samorządowy na krawędzi”
Spotkanie otworzyła Elżbieta Niedzielska z Razem dla Rzeszowa. Wprowadzenie wygłosił Jacek Strojny, który całą rzecz osadził w ustroju. Jego zdaniem źródłem dzisiejszych konfliktów jest niedokończona reforma z 2002 r. Wówczas wprowadzono bezpośredni wybór wójtów, burmistrzów i prezydentów, nie wzmacniając jednocześnie rad. Strojny przypomniał, że przed skutkami tej zmiany ostrzegali twórcy polskiego samorządu. Wskazywał na profesorów Kuleszę, Regulskiego i Stępnia.
Efektem złego prawodawstwa, jak twierdził, stała się trwała dysproporcja między organem wykonawczym a stanowiącym. W przypadku złej współpracy między nimi „ostatecznym narzędziem” odzyskiwania kontroli nad miastem pozostaje referendum.
Wrocław: „łączy nas więcej niż autostrada A4”
Pierwszy głos zabrał Piotr Uhle z SOS Wrocław, radny Rady Miejskiej Wrocławia. To on najdobitniej sformułował tezę całej konferencji: kiedy samorządowcy i aktywiści z różnych stron Polski rozmawiają o swoich miastach, słyszą bardzo podobne historie. Przykładowo: o radnych uzależnionych od urzędu, o planach miejscowych pisanych pod deweloperów zamiast pod mieszkańców, o „dziwnej inżynierii finansowej” w spółkach miejskich i o wymienianiu się funkcjami między samorządowcami.
– Łączy nas więcej niż tylko autostrada A4 – przekonywał Piotr Uhle, podkreślając, że problem jest „absolutnie systemowy”, a nie lokalny.
Warto dodać kontekst, którego Uhle na Rynku nie rozwijał, a który odróżnia Wrocław od pozostałej trójki miast. Tamtejszy prezydent Jacek Sutryk został w listopadzie 2024 r. zatrzymany i usłyszał cztery zarzuty. Jeden korupcyjny i trzy dotyczące oszustwa w sprawie związanej z aferą Collegium Humanum. Według Prokuratury Krajowej miał z miejskiej kasy zapłacić za świadectwo studiów MBA bez ich odbycia i posługiwać się nim, aby zasiadać w radach nadzorczych spółek. Prezydent nie przyznał się do winy i nie zrezygnował z funkcji, argumentując, że gdyby zarzuty wiązały się z urzędem, prokurator mógłby mu zakazać jego pełnienia, ale tego nie zrobił.
Łódź: niechęć do arogancji władzy
Janusz Wdzięczak z ruchu Energia Łodzi, były kandydat na prezydenta miasta, postawił sprawę najprościej: tym, co łączy zaproszone środowiska, jest „niechęć do arogancji władzy” i poczucie, że lokalni włodarze nie liczą się z potrzebami mieszkańców. Przypomniał, że w łódzkim magistracie toczy się kilka postępowań prokuratorskich, i odwołał się do ubiegłorocznego referendum w Zabrzu, po którym – jak mówił – padło hasło „dziś Zabrze, jutro Kraków, pojutrze może Wrocław, może Rzeszów”.
Łódź Hanny Zdanowskiej obrywa od zwolenników tamtejszego referendum szeroko. A to komercyjny park w Ogrodzie Botanicznym (krytycy mówią o „miejskiej dżungli”), katastrofalny stan dróg, zadłużenie, brak pomysłu na budownictwo miejskie i rosnące ceny mieszkań deweloperskich. Osobny zarzut dotyczy polityki informacyjnej miasta – odbieranej jako propaganda lokalnej PO/KO, budowana m.in. dzięki finansowanej z budżetu gazetce i zatrudnianiu w magistracie byłych dziennikarzy mediów wspierających czynnie w wyborach KO. Do tego dochodzą „arogancja władzy” i skrajne upolitycznienie miasta.
Kraków: referendum, które się udało
Najmocniejszym punktem konferencji było wystąpienie Elizy Dydyńskiej-Czesak, radnej Krakowa ze stowarzyszenia Kraków dla Mieszkańców. Mówiła z pozycji środowiska, któremu właśnie się udało: miesiąc temu krakowianie odwołali w referendum prezydenta Aleksandra Miszalskiego, I to po zaledwie dwóch latach jego urzędowania. Pod listami poparcia zebrano ok. 134 tys. podpisów (więcej, niż głosów dostał sam Miszalski w wyborach). Do urn poszło ostatecznie 171 tys. mieszkańców. Podpisy zbierano zimą, przy minus 20 stopniach, po około 50 na godzinę.
Dydyńska-Czesak opisała też mechanizmy, z którymi mierzył się komitet: próby łączenia go ze skrajną prawicą oraz – jak wskazywała, powołując się na raport KRRiT – niemal całkowitą nieobecność tematu referendum w mediach publicznych. Wobec Rzeszowa zachowała ostrożność: zastrzegła, że nie ma legitymacji, aby mówić mieszkańcom, co mają robić. Zwróciła jednak uwagę, że samo uruchomienie procesu już działa. Prezydent „miał czas, żeby się zastanowić”, a część złych decyzji bywa wtedy wycofywana.
Zarzuty wobec byłego prezydenta Kkakowa dotyczyły przede wszystkim zbyt restrykcyjnej Strefa Czystego Transportu i forsowania polityki transportowej bez konsultacji, kolesiostwo przy obsadzaniu stanowisk w spółkach miejskich, zadłużenie i ryzykowna polityka finansowa, niezrealizowane obietnice wyborcze, jednostronna komunikacja wizerunkowa magistratu oraz arogancja władzy i ograniczony dialog z mieszkańcami.
Rzeszów: te same zachowania
Podsumowując konferencję, Strojny wprost przyłożył krakowski schemat do Rzeszowa. Wycofywanie się prezydenta z kontrowersyjnych decyzji „pod presją” — jak majowe wstrzymanie kontrowersyjnej zamiany działek w trakcie sesji — uznał za „te same przypadki, te same zachowania”, których spodziewa się także na drodze referendalnej: akcji zniechęcających do podpisywania list i prób dyskredytowania zaangażowanych osób. Odniósł się również — nie wprost — do sporu personalnego, gdy mówił, że nie zamierza schodzić na poziom „osobistych przytyków”; to czytelne nawiązanie do reakcji Konrada Fijołka, który źródeł wniosków upatrywał w „ego Jacka Strojnego” i chęci odwetu za przegrane wybory.
Przypomnijmy siedem „grzechów głównych” postawionych rzeszowskiemu prezydentowi w majowym wniosku: katastrofalna kondycja finansowa i tąpnięcie planowanej nadwyżki operacyjnej z 1,5 mld do 200 mln zł; nietransparentne zamiany działek z deweloperem; utajnienie Planu Ogólnego i masowe wydawanie decyzji WZ; chaos i niedoszacowanie inwestycji (koszt Aquaparku miał skoczyć z 260 do 500 mln zł); stagnacja inwestycyjna połączona z podwyżką pensji prezydenta; rozrost biurokracji i „Bizancjum” w ratuszu z czwartym wiceprezydentem powołanym wedle „algorytmu” opartego na zużyciu wody; oraz brak rozliczeń zagranicznych delegacji.
Co naprawdę łączy cztery miasta
Zestawienie zarzutów pokazuje wyraźnie powtarzalny wzorzec, i o to organizatorom konferencji najwyraźniej chodziło.
Finanse na zakręcie. Zadłużenie i kryzys budżetowy wracają w Rzeszowie, Krakowie i Łodzi. Sam Strojny przyznał, że „wszystkie nasze miasta mają problemy finansowe”, a Kraków określił mianem miasta w „zapaści finansowej”, z której będzie wychodzić latami.
Arogancja władzy. To hasło, niemal dosłownie, pada w odniesieniu do Rzeszowa, Krakowa i Łodzi, a Wdzięczak uczynił z niego wspólny mianownik całej konferencji.
Deficyt konsultacji i planowanie pod deweloperów. Kontrowersyjne propozycje zamiany działek w Rzeszowie, transportowe regulacje bez konsultacji w Krakowie oraz plany „pisane pod deweloperów”, o których mówił Piotr Uhle z Wrocławia – to ten sam zarzut w trzech odsłonach.
Spółki miejskie, kolesiostwo i „karuzela stanowisk”. Obsadzanie spółek osobami powiązanymi politycznie (Kraków), „bizancjum” w rzeszowskim ratuszu, „inżynieria finansowa” i wymienianie się funkcjami opisywane przez wrocławianina – wszystko to składa się na zarzut upolitycznienia i upartyjnienia struktur miejskich.
Propaganda zamiast informacji. Miejskie media i komunikacja wizerunkowa postrzegane jako autopromocja włodarza pojawiają się w Łodzi, Krakowie; Rzeszów też jest w tym dobry.
Z tego zestawienia wyłamuje się Wrocław, gdzie ciężar przeniósł się z polityki na grunt karny: tam mówimy o prokuratorskich zarzutach wobec urzędującego prezydenta, a nie o sporze o budżet czy konsultacje. To pokazuje granicę narracji o „jednym scenariuszu” — wspólny jest język krytyki i poczucie systemowego kryzysu samorządu, ale konkretne sprawy bywają bardzo różnej wagi.
Czy Rzeszów rzeczywiście dopisze się do listy referendów obok Zabrza, Łodzi i Krakowa? To rozstrzygnie się nie na bruku Starówki, lecz podczas sesji Rady Miasta. Żeby w ogóle rozpisać referendum, potrzeba uchwały popartej przez co najmniej 3/5 ustawowego składu rady, czyli 15 radnych. A samo wejście na tę drogę pozostaje dla opozycji grą o wysoką stawkę: jeśli referendum się nie powiedzie, z mocy prawa rozwiązaniu ulegnie cała Rada Miasta Rzeszowa. (mob)
Czytaj więcej:
Gumowe ronda w Rzeszowie już działają. Czy eksperyment za 40 tysięcy sprawdza się? [FILM]
