Centralne Biuro Antykorupcyjne oraz Prokuratura Regionalna w Rzeszowie prowadzą wielowątkowe śledztwo w sprawie zakupu siedziby Instytutu Dziedzictwa i Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego. Chodzi o decyzje z czasów rządów PiS, możliwe przekroczenie uprawnień przez ówczesnego ministra kultury oraz podejrzenie, że Skarb Państwa został narażony na stratę ponad 21 milionów złotych.
W sprawie prowadzone są już zatrzymania, stawiane są zarzuty, a wyłudzenia podatkowe liczone są w dziesiątkach milionów złotych. Temat określany początkowo jedynie kontrowersyjnym zakupem nieruchomości dla jednej z instytucji realizujących politykę historyczną PiS, dziś przeradza się w poważną aferę. Śledczy badają nie tylko samą umowę dotacyjną, ale cały mechanizm, w którym publiczne pieniądze mogły zostać wykorzystane w sposób sprzeczny z interesem państwa.
Prokuratura w Rzeszowie bada sprawę
Z informacji przekazanych przez Prokuraturę Regionalną w Rzeszowie wynika, że śledztwo dotyczy okresu od 4 listopada do 6 grudnia 2021 roku, kiedy to zawarto umowę dotacyjną na zakup nieruchomości w Warszawie. Według śledczych umowa oraz jej aneks mogły być skonstruowane w sposób nienależycie zabezpieczający interes Skarbu Państwa.
Jak podała prok. Dorota Sokołowska-Mach, rzecznik Prokuratury Regionalnej w Rzeszowie, pod lupą jest potencjalne przekroczenie uprawnień przez ówczesnego ministra kultury w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez Instytut. We wspomnianym okresie funkcję tę pełnił Piotr Gliński (w rządzie Mateusza Morawieckiego z ramienia Prawa i Sprawiedliwości). W efekcie Skarb Państwa mógł zostać narażony na stratę w wysokości ponad 21 milionów złotych. To kwalifikacja z art. 231 kodeksu karnego, czyli jedno z najpoważniejszych przestępstw urzędniczych.
Postępowanie zostało zainicjowane na podstawie zawiadomienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie i decyzją Prokuratora Krajowego trafiło do Rzeszowa, co samo w sobie podkreśla wagę sprawy i rolę rzeszowskiej prokuratury.
CBA zatrzymuje przedsiębiorcę
Równolegle do działań prokuratury, swoje czynności prowadzi Centralne Biuro Antykorupcyjne. CBA potwierdziło zatrzymanie łódzkiego przedsiębiorcy podejrzanego o liczne przestępstwa gospodarcze i skarbowe związane ze sprzedażą nieruchomości, która trafiła do Instytutu.
Zatrzymanie miało miejsce 20 stycznia i było pierwszą dużą realizacją operacyjną w tej sprawie. Według CBA, zatrzymany miał brać udział w mechanizmie zatajania sprzedaży nieruchomości w deklaracjach podatkowych oraz w działaniach, które doprowadziły do wielomilionowych strat budżetu państwa.
Nieruchomość przy Powsińskiej
Centralnym elementem całej afery jest nieruchomość przy ul. Powsińskiej 64A w Warszawie. To ten budynek miał stać się siedzibą Instytutu oraz nowo tworzonego Muzeum Ruchu Narodowego. Śledczy badają, czy Skarb Państwa został wprowadzony w błąd w kwestii przydatności tej nieruchomości dla potrzeb Instytutu.
W grę wchodzi podejrzenie, że państwowa dotacja została przyznana na podstawie informacji, które mogły nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu rzeczy. Prokuratura analizuje, czy doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem państwowym na rzecz spółki sprzedającej nieruchomość.
Nie brakuje opinii, że działania Instytutu mającego kształtować politykę historyczną państwa za czasów PiS, w rzeczywistości były nakierowane na inicjatywy patriotyczne związane ze środowiskami kontrowersyjnych polskich nacjonalistów, w tym Roberta Bąkiewicza, organizatora Marszu Niepodległości.
Wyłudzenia VAT, CIT i PIT
Wątki podatkowe są jednym z najpoważniejszych elementów śledztwa. Zarówno prokuratura, jak i CBA wskazują, że mogło dojść do zatajenia transakcji sprzedaży nieruchomości w deklaracjach VAT i CIT, co miało skutkować uszczupleniem podatków na kwoty liczone w milionach złotych.
Śledczy badają również wątek niepobierania i niewypłacania zaliczek na podatek dochodowy przy podziale majątku likwidowanej spółki, co mogło narazić Skarb Państwa na kolejne straty rzędu kilku milionów złotych. Do tego dochodzi podejrzenie przywłaszczenia mienia znacznej wartości w czasie pełnienia funkcji prezesa jednej z powiązanych spółek.
Całość tworzy obraz rozbudowanego mechanizmu, w którym nieprawidłowości podatkowe i finansowe towarzyszyły decyzjom politycznym dotyczącym finansowania Instytutu.
Piotr Gliński odpowiedzialny?
W czasie, którego dotyczy śledztwo, ministrem kultury i dziedzictwa narodowego był Piotr Gliński, wicepremier w rządzie Prawa i Sprawiedliwości. To za jego urzędowania zawarto umowę dotacyjną, która dziś jest przedmiotem postępowania karnego.
Prokuratura wprost bada, czy za kadencji Glińskiego doszło do przekroczenia uprawnień przez ministra w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez Instytut. Dla obozu PiS sprawa ma ogromny ciężar polityczny, bo dotyka jednego z kluczowych obszarów rządów tej formacji, czyli finansowanej z budżetu państwa polityki historycznej.
Instytut narzędziem polityki historycznej
Instytut Dziedzictwa i Myśli Narodowej był projektem powołanym przez resort kultury jako element realizacji narracji historycznej zgodnej z linią PiS. Na jego czele stanął prof. Jan Żaryn, były senator PiS i jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci związanych z prawicową polityką pamięci.
To również za jego kadencji doszło do zakupu nieruchomości, co dziś bada prokuratura. Choć Żaryn nie usłyszał zarzutów, jego rola jako twarzy Instytutu i politycznego patrona projektu jest ważnym elementem politycznego tła afery.
Krytycy od lat wskazywali, że Instytut pełnił nie tylko funkcje naukowe, ale był także elementem systemu transferowania publicznych pieniędzy do środowisk ideologicznie bliskich władzy. Jednocześnie polityka historyczna czasów PiS miała według przedstawicieli ówczesnej opozycji w bezpardonowy sposób dyskredytować politycznych przeciwników.
„Bezdomny nominat” i patologie kadrowe
Jednym z najbardziej bulwersujących elementów całej sprawy, opisywanym wcześniej przez media, jest wątek osoby z kryminalną przeszłością, przedstawianej jako bezdomna, która miała zostać powiązana z nominacjami i funkcjami w strukturach związanych z Instytutem.
Chodzi o Andrzeja W., który od lipca 2022 r. do października 2023 r. pełnił funkcję Prezesa Zarządu „Warsaw Trading” Sp. z o.o. Śledczy wskazują, że dopuścił się szeregu przestępstw skarbowych, w tym zatajenia sprzedaży nieruchomości przy ul. Powsińskiej 64A w deklaracjach VAT-7K, co naraziło państwo na stratę niemal 3,9 miliona złotych. Jednocześnie Andrzej W. zataił tę samą transakcję w zeznaniu CIT-8, co skutkowało uszczupleniem podatku dochodowego od osób prawnych o ponad 3,2 miliona złotych.
Dodatkowo prokuratura zarzuca mu wyłudzenie od pracownika sądu rejonowego w Łodzi informacji o zakończeniu likwidacji spółki i braku majątku „Warsaw Trading”, co pozwoliło na jej wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego w sposób wprowadzający w błąd. W sprawie Andrzej W. jest jednym z głównych podejrzanych odpowiadających za bezpośrednie działania przestępcze spółki.
Sensacyjne informacje w tej sprawie przekazała wcześniej „Polityka”. Na łamach portalu pojawiły się informacje, że Andrzej W. został „prezesem z przypadku” i w rzeczywistości jego działania miały być kierowane przez mocodawców na górze politycznej układanki. Sam W. miał być pensjonariuszem jednego z łódzkich domów opieki społecznej, a prezesa spółki, której sprzedawał siedzibę, poznał w kolejce po piwo. Według “Polityki” miał nim być właśnie prof. Jan Żaryn.
Maciej Z. – nadzorca i przywłaszczony milion
Drugi z głównych podejrzanych, Maciej Z., został zatrzymany 20 stycznia przez funkcjonariuszy CBA w Rzeszowie. Prokuratura zarzuca mu kierowanie Andrzejem W. przy popełnianiu wszystkich zarzuconych mu przestępstw, a także przywłaszczenie powierzonego mienia spółki w kwocie ponad miliona złotych.
W toku czynności procesowych Maciejowi Z. zastosowano środki zapobiegawcze o charakterze wolnościowym – poręczenie majątkowe, zakaz opuszczania kraju wraz z zatrzymaniem paszportu oraz dozór policji. Zgodnie z ustaleniami prokuratury, sprawa pozostaje rozwojowa i niewykluczone są kolejne zatrzymania oraz rozszerzenie zarzutów. Zarzucane mu przestępstwa przewidują kary więzienia do nawet 10 lat.
Ten wątek wzmacnia zarzuty o patologie kadrowe, które miały towarzyszyć funkcjonowaniu Instytutu w czasach PiS. Krytycy wskazują, że instytucja ta była nie tylko narzędziem ideologicznym, ale także miejscem, w którym rozdawano stanowiska osobom powiązanym z obozem władzy, często bez realnych kompetencji.
Prokuratura i CBA zapowiadają kolejne ruchy
Zarówno Prokuratura Regionalna w Rzeszowie, jak i Centralne Biuro Antykorupcyjne podkreślają, że śledztwo ma charakter rozwojowy. Zatrzymanie łódzkiego przedsiębiorcy jest określane jako pierwsza duża realizacja w tej sprawie, a śledczy nie wykluczają kolejnych zatrzymań i rozszerzenia zarzutów.
Afera Instytutu Dziedzictwa i Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego coraz wyraźniej rysuje się jako symbol epoki „dobrej zmiany”, w której publiczne pieniądze mogły być wydawane w sposób sprzeczny z interesem państwa, a decyzje podejmowane na najwyższych szczeblach władzy mogą mieć swoje konsekwencje karne i polityczne.
Czytaj więcej:
Awantura w urzędzie w Głogowie Małopolskim. Groził śmiercią burmistrzowi, teraz usłyszał zarzuty
Czytasz Rzeszów News? Twoje wsparcie pozwoli nam działać sprawniej.
