Dr Mateusz Szpytma został wskazany jako najlepszy kandydat na prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. To decyzja, która może przesądzić o przyszłości jednej z najważniejszych instytucji historycznych w Polsce. W tle pojawiają się ambitne plany, kontrowersje i polityczne kalkulacje.
Najbliższe tygodnie będą kluczowe dla kierunku, w jakim podąży IPN.
Kolegium IPN jednoznacznie
We wtorek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej przeprowadziło przesłuchania kandydatów na stanowisko prezesa. Po analizie kompetencji, odpowiedziach na pytania oraz dyskusji, wybór padł na dr Mateusza Szpytmę – obecnego zastępcę prezesa IPN.
Decyzja nie pozostawia złudzeń co do preferencji Kolegium. Przewodniczący prof. Wojciech Polak przekazał oficjalną rekomendację przedstawicielowi Kancelarii Sejmu działającemu z upoważnienia marszałka. Teraz piłka jest po stronie parlamentu. Sejm może tę kandydaturę zatwierdzić lub odrzucić, co uruchomiłoby całą procedurę od nowa.
Warto dodać, że w latach 2021 – 2025 prezesem IPN był Karol Naworki, który po zeszłorocznych wyborach został prezydentem Polski. Od tego czasu na najważniejszym stanowisku Instytutu Pamieci Narodowej widnieje wakat.
Walka z fałszowaniem historii?
Podczas przesłuchania Szpytma jasno zarysował swoją wizję funkcjonowania IPN. Jednym z kluczowych elementów ma być powołanie specjalnego Biura Analiz i Interwencji, które zajmie się reagowaniem na manipulacje historyczne, szczególnie te pojawiające się w przestrzeni międzynarodowej.
Nowa jednostka miałaby aktywnie przeciwdziałać przekłamaniom dotyczącym historii Polski, zwłaszcza okresu II wojny światowej. Reakcje miałyby pojawiać się zarówno w mediach społecznościowych, jak i poprzez ekspertyzy przygotowywane przez naukowców związanych z IPN. To odpowiedź na rosnące napięcia wokół narracji historycznej na arenie globalnej.
Rejestr zbrodni i projekty naukowe
Jednym z najważniejszych zapowiedzianych projektów jest stworzenie kompleksowego „Rejestru zbrodni 1939 – 1956”. Ma on objąć wszystkie zbrodnie na obywatelach Polski popełnione nie tylko przez Niemców, ale również przez Sowietów, komunistów oraz ukraińskich nacjonalistów.
To znaczące rozszerzenie dotychczasowych badań, które może mieć ogromny wpływ na sposób dokumentowania historii XX wieku. Szpytma zapowiedział również projekt encyklopedii poświęconej odznaczonym Krzyżem Wolności i Solidarności, która ma powstać na 50. rocznicę „Solidarności” w 2030 roku i obejmować tysiące biogramów.
Zmiany w strukturze IPN
Kandydat na prezesa dostrzega także potrzebę reformy organizacyjnej Instytutu. Obecny podział delegatur, oparty na strukturze sądów apelacyjnych, miałby zostać zastąpiony systemem odpowiadającym podziałowi administracyjnemu kraju na województwa.
Szpytma zapowiada również intensyfikację działań związanych z ekshumacjami polskich ofiar na terenie Ukrainy. To temat niezwykle wrażliwy i ważny zarówno dla rodzin ofiar, jak i dla polityki historycznej państwa.
Człowiek z Podkarpacia
Mateusz Szpytma urodził się w Łańcucie i od lat związany jest z regionem Podkarpacia. Jego działalność naukowa i organizacyjna znacząco wpłynęła na sposób upamiętniania historii lokalnej, szczególnie w kontekście II wojny światowej.
Szczególną rolę odegrał jako twórca i pierwszy dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej (powiat łańcucki). Instytucja ta stała się jednym z najważniejszych miejsc pamięci w Polsce, a jej działalność przyczyniła się do międzynarodowego nagłośnienia historii Polaków ratujących Żydów.
Historyk z zapleczem politycznym
Mateusz Szpytma jest związany z Instytutem Pamięci Narodowej od ponad dwóch dekad. Pełnił różne funkcje, od eksperta w komisji ścigania zbrodni, przez współpracownika kierownictwa IPN, aż po stanowisko wiceprezesa, które objął dziesięć lat temu.
Według informacji ze źródeł zbliżonych do instytutu, cieszy się dużym uznaniem wśród pracowników. Postrzegany jest jako kompetentny badacz i sprawny organizator, który zna IPN „od podszewki”. Jego kandydatura może liczyć na poparcie części sceny politycznej, co znacząco zwiększa szanse na finalne zatwierdzenie.
Jak podaje Rzeczpospolita, Szpytma cieszy się poparciem Prawa i Sprawiedliwości, a być może za jego kandydaturą zagłosują także przedstawiciele Polskiego Stronnictwa Ludowego.
Decydujący ruch parlamentu
Choć rekomendacja Kolegium IPN jest istotnym krokiem, ostateczna decyzja należy do Sejmu, który musi powołać prezesa za zgodą Senatu. To moment, w którym merytoryka spotyka się z polityką, a wynik głosowania może mieć dalekosiężne konsekwencje.
Jeśli kandydatura Szpytmy zostanie odrzucona, cały proces ruszy od początku. Jeśli jednak uzyska zielone światło, IPN może wejść w nowy etap. z wyraźnym naciskiem na walkę o prawdę historyczną i aktywną obecność w międzynarodowej debacie.
(oprac. BL / PAP)
Czytaj więcej:
Zielona rewolucja w Rzeszowie? Nad Mikośką może powstać wyjątkowa strefa relaksu [WIZUALIZACJE]
Czytasz Rzeszów News? Twoje wsparcie pozwoli nam działać sprawniej.
