Spór o Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie wchodzi w kolejny etap. Jego właściciele zwrócili się do ratusza z prośbą o pomoc w utrzymaniu porządku na terenie monumentu, ale spotkali się z odmową.
Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia nie kryje rozczarowania i sugeruje, że decyzja władz miasta może mieć drugie dno.
Konflikt wokół pomnika
Sprawa dotyczy działki, na której znajduje się mocno zaniedbany Pomnik Czynu Rewolucyjnego. Monument, z którego znany jest Rzeszów jest od dawna osią sporu na linii miasto – zmieniający się właściciele pomnika.
Jeszcze w 2006 r. Zakon Bernardynów przejął pomnik od miasta za symboliczną złotówkę, a stało się tak po decyzji Rady Miasta Rzeszowa, w której większość miało wówczas Prawo i Sprawiedliwość i Liga Polskich Rodzin. Aktualnym jego właścicielem jest Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, które otrzymało ten teren od zakonu w 2024 r.
Trzy lata wcześniej kiedy prezydentem miasta został Konrad Fijołek, prowadzono rozmowy na temat przejście monumentu przez miasto. Nie udało się jednak osiągnąć porozumienia, a od tego czasu pod pomnikiem i na jego elementach zalegają nieczystości, w tym ogromna ilość ptasich odchodów. A przecież jest to miejsce znajdujące się w centrum miasta, które codziennie mijają tysiące osób. Wielu twierdzi, że jest to “brudna” wizytówka Rzeszowa.
Poprosili miasto o posprzątanie
Latem tego roku Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia zwróciło się do Urzędu Miasta Rzeszowa z propozycją, aby miejskie służby okresowo pomagały w sprzątaniu terenu. Chodziło o wykonywanie takich prac raz na kilka tygodni, po wcześniejszym uzgodnieniu terminów i szczegółów ze stowarzyszeniem.
W piśmie z lipca 2026 roku prezes organizacji Marcin Maruszak powołał się na przebieg rozprawy sądowej z 9 czerwca. Jak wskazał, podczas posiedzenia Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyraził opinię, że zarząd stowarzyszenia powinien nawiązać współpracę z władzami miasta w celu utrzymania czystości na nieruchomości. Organizacja podkreślała również, że teren znajduje się w reprezentacyjnej części Rzeszowa, przy ruchliwej arterii komunikacyjnej.
Właściciele pomnika argumentowali, że regularne i kompleksowe sprzątanie wymaga znacznych nakładów finansowych. „Nie jesteśmy Stowarzyszeniem majętnym, a systematyczne i kompleksowe sprzątanie tego terenu wymaga od nas wydatkowania sporych sum pieniędzy, które w innych okolicznościach moglibyśmy przeznaczyć na działalność statutową” – napisał prezes stowarzyszenie Marcin Maruszak w piśmie skierowanym do Centrum Kontaktu i Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta Rzeszowa.
Ratusz: To obowiązek stowarzyszenia
Odpowiedź władz Rzeszowa została sporządzona 10 września 2026 roku. Pismo, działając z upoważnienia prezydenta Konrada Fijołka, podpisała Bożena Kuźniar, dyrektor Centrum Kontaktu i Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta Rzeszowa.
Stanowisko magistratu jest jednoznaczne. Urzędnicy przypomnieli, że nieruchomość wraz z Pomnikiem Czynu Rewolucyjnego należy do stowarzyszenia, a obowiązek utrzymania czystości spoczywa na właścicielu. Powołali się przy tym na art. 5 ustawy z 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
„W przedmiotowej sprawie obowiązek ten ciąży zatem wyłącznie na Stowarzyszeniu i nie może być przerzucany na Miasto ani jego służby” – czytamy w odpowiedzi urzędu.
Ratusz odniósł się również do stanu samego terenu. Jak wynika z pisma, do prezydenta mają wpływać liczne sygnały od mieszkańców dotyczące niewłaściwego utrzymania nieruchomości. Władze miasta wskazują, że zaniedbania negatywnie wpływają na estetykę przestrzeni publicznej oraz wizerunek miejsca o szczególnym znaczeniu społecznym i historycznym. Dodają, że sprawa była już wielokrotnie przedmiotem korespondencji ze stowarzyszeniem, ale wcześniejsze uwagi nie przyniosły trwałej poprawy.
Prezydent proponuje przejęcie pomnika
W odpowiedzi na prośbę właścicieli magistrat zaznaczył, że nie znajduje podstaw prawnych do przejmowania obowiązków, które ustawowo należą do właściciela nieruchomości. Ratusz nie przekonały również argumenty dotyczące trudnej sytuacji finansowej organizacji. W piśmie podkreślono, że problemy budżetowe stowarzyszenia nie zwalniają go z obowiązku dbania o własny teren.
Jednocześnie prezydent Konrad Fijołek ponownie zadeklarował gotowość przejęcia działki wraz ze znajdującym się na niej monumentem. „Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie właściwego utrzymania terenu oraz przejęcie przez Miasto obowiązków związanych z jego bieżącą administracją, w tym utrzymaniem czystości i porządku. Do czasu ewentualnego przeniesienia własności pełna odpowiedzialność za stan nieruchomości pozostaje jednak po stronie Stowarzyszenia” – napisano w odpowiedzi skierowanej do Marcina Maruszaka.
To właśnie kwestia własności pozostaje jednym z najważniejszych punktów całego konfliktu. Miasto deklaruje gotowość przejęcia nieruchomości, ale dopóki nie dojdzie do zmiany właściciela, nie zamierza angażować swoich służb w regularne sprzątanie prywatnej działki.
Ostra odpowiedź stowarzyszenia
Odmowa ratusza wywołała ostrą reakcję właścicieli monumentu. Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia opublikowało swoje stanowisko, w którym zarzuca władzom miasta brak chęci do współpracy. Przedstawiciele organizacji zwracają uwagę, że podczas rozprawy 9 czerwca 2026 roku sąd miał zobowiązać obie strony do nawiązania współpracy w sprawie utrzymania czystości. Jak twierdzą, pełnomocnik Gminy Miasta Rzeszów przychylił się wówczas do takiej propozycji.
Organizacja nie ukrywa również, że decyzję ratusza łączy z wcześniejszymi zapowiedziami prezydenta dotyczącymi odstąpienia od umowy utrzymywania czystości na terenie położonym obok Ogrodów Bernardyńskich. Według stowarzyszenia miała to być forma nacisku związana z nieprzekazaniem przez zakon bernardynów pomnika miastu.
„W naszej ocenie tego typu postawa władz miasta wobec tego terenu ma na celu wywrzeć odpowiedni nacisk na jego właścicieli i nakłonić ich do zmiany decyzji” – napisali przedstawiciele stowarzyszenia.
Organizacja zarzuca ponadto władzom Rzeszowa nierówne traktowanie organizacji pozarządowych. W swoim stanowisku zwraca uwagę, że miasto każdego roku przeznacza setki tysięcy złotych na wsparcie różnych stowarzyszeń i inicjatyw społecznych. Zdaniem właścicieli pomnika trudno zrozumieć, dlaczego w ich przypadku nie ma możliwości wypracowania rozwiązania dotyczącego utrzymania porządku.
„W tej sytuacji możemy jedynie systematycznie przypominać Panu Prezydentowi o jego deklaracjach wsparcia dla NGO działających w naszym mieście. Najwidoczniej wsparcie to odbywa się z klucza politycznego i dzieli NGO na te przyjazne władzy i te, które działają nie po jej myśli” – ocenili przedstawiciele organizacji.
Będą szukać sponsorów
Stowarzyszenie zapewnia, że nie zamierza uchylać się od obowiązku utrzymywania nieruchomości we względnej czystości. Jednocześnie przyznaje, że samodzielne finansowanie systematycznych prac porządkowych stanowi dla niego duże obciążenie.
Właściciele pomnika zapowiadają więc poszukiwanie sponsorów oraz darczyńców, którzy mogliby wesprzeć ich działania. Oznacza to, że mimo odmowy ze strony miasta organizacja deklaruje zamiar dalszego zajmowania się terenem, ale chce pozyskać na ten cel dodatkowe środki.
Na razie stanowiska obu stron pozostają rozbieżne. Ratusz podtrzymuje, że obowiązek sprzątania należy do właściciela, jednocześnie oferując przejęcie nieruchomości. Stowarzyszenie natomiast oczekuje współpracy przy utrzymaniu terenu i zarzuca władzom miasta wywieranie presji. W centrum tego sporu pozostaje monument, którego stan od dawna budzi zainteresowanie i kontrowersje wśród mieszkańców Rzeszowa.
Warto wspomnieć, że zarówno Stowarzyszenie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych, a także Instytut Pamięci Narodowej i wielu prawicowych polityków opowiada się za zburzeniem pomnika, który ich zdaniem jest symbolem czasów PRL i panującego wówczas w Polsce komunizmu. Przeciwnicy takiego rozwiązania na czele z prezydentem Rzeszowa Konradem Fijołkiem twierdzą, że pomnik jest nieodłącznie związany z historią stolicy Podkarpacia i jest rozpoznawalnym w całym kraju symbolem miasta.
Czytaj więcej:
Podwyżka podatku od nieruchomości w Rzeszowie? Radni zdecydują o stawkach na 2027 rok
