Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący m.in. Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego (USK) im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie. Jako jedyna spośród dziesięciu zbadanych w kraju placówek medycznych, rzeszowska jednostka otrzymała od kontrolerów jednoznaczną ocenę negatywną.
Inspektorzy NIK wykryli w Rzeszowie dużą skalę uchybień: od bloku operacyjnego działającego warunkowo od ośmiu lat, przez konflikt interesów i podpisywanie faktur „samemu sobie”, aż po szkolenie przyszłych ginekologów na oddziale, gdzie przez cały rok nie odbył się ani jeden poród.
Warunkowe pozwolenie i puste łóżka
Kontrola NIK, która objęła lata 2022-25, ujawniła, że stan techniczny i sanitarny pomieszczeń w rzeszowskim szpitalu wprost naruszał przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia. Bolesne zastrzeżenia dotyczyły m.in. pomieszczeń klinik Chirurgii, Gastroenterologii i Okulistyki. NIK zwrócił uwagę, że blok operacyjny z powodu wad technicznych już od 2018 r. był dopuszczony do użytkowania jedynie warunkowo przez inspekcję sanitarną. Co więcej, na 10 zbadanych losowo urządzeń medycznych w USK, aż 4 nie posiadały aktualnych i terminowych przeglądów technicznych, co – według NIK – mogło generować ryzyko dla bezpieczeństwa pacjentów.
Według NIK szpital nie radził sobie również z racjonalnym zarządzaniem zasobami łóżkowymi, co wpływało na wydatkowanie środków publicznych. Podczas gdy większość klinik w Polsce optymalizowała pracę, w Rzeszowie odnotowano drastycznie niskie obłożenie na kluczowych oddziałach. Średnioroczny wskaźnik wykorzystania łóżek w szpitalu wynosił wprawdzie od 68% do 79%, ale analiza danych dotyczących poszczególnych klinik wskazywała czasem bardzo niskie obłożenie:
- Klinika Urologii i Urologii Onkologicznej: od zaledwie 48% do 57%
- Klinika Ginekologii, Ginekologii Onkologicznej i Położnictwa: w 2023 roku wskaźnik wykorzystania spadł do 34%
- Klinika Gruźlicy i Chorób Płuc: w 2022 roku puste stało aż 64% dostępnych łóżek (obłożenie na poziomie 36%)
- Klinika Noworodków z Intensywną Opieką Medyczną: w 2023 roku wskaźnik ten wynosił zaledwie 14%.
W efekcie placówka ponosiła koszty utrzymania personelu medycznego przypisanego do „pustych łóżek” pozostających w gotowości. Dyrektor szpitala tłumaczył te anomalie m.in. skutkami pandemii oraz przedłużającym się remontem budynku na drugim piętrze w latach 2022-24.
Podpisywanie faktur „samemu sobie”
Jednym z wątków raportu NIK są procedury zlecania świadczeń zdrowotnych podmiotom zewnętrznym. Kontrolerzy ujawnili w Rzeszowie głębokie zależności personalne stwarzające konflikt interesów.
Jak napisał NIK w dwóch badanych szpitalach (Kraków, Rzeszów) “wystąpił konflikt interesów polegający na tym, że osoby nadzorujące wykonywanie świadczeń w Szpitalu przez podmioty zewnętrzne jednocześnie pełniły funkcje kierownicze lub właścicielskie w tych podmiotach, lub były ich pracownikami – kierownicy klinik nadzorowali pracę lekarzy zatrudnianych przez spółki, w których pełnili funkcję członków zarządu lub w której byli zatrudnieni, a także podpisywali rachunki wystawiane przez własną spółkę i potwierdzali wykonanie usług”.
W przypadku Rzeszowa nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w Klinice Chirurgii Szczękowo-Twarzowej i Klinice Radiologii i Diagnostyki Obrazowej. Osoba kierująca pracą tej jednostki pełniła funkcję prezesa zarządu w spółce komercyjnej, której rzeszowski szpital udzielił zamówienia. Analiza rachunków wykazała, że w miejscu wyznaczonym dla osoby upoważnionej do wystawienia faktury z ramienia prywatnej firmy widniała pieczęć i podpis… kierownika tej kliniki szpitalnej. Ta sama osoba z ramienia szpitala zatwierdzała też zestawienia wykonanych usług.
Ponadto NIK zarzuciła szpitalowi m.in. udzielanie zamówień medycznych z pominięciem trybu konkursu ofert , bezprawne podnoszenie stawek na niekorzyść placówki oraz nierzetelną weryfikację obowiązkowych ubezpieczeń OC u swoich kontrahentów.
Przemęczeni lekarze
USK w Rzeszowie znalazł się w gronie placówek, w których lekarze i pielęgniarki świadczyli nieprzerwaną pracę ponad 24 godziny. Stwierdzone też przypadki łamania prawa personelu do 11-godzinnego dobowego odpoczynku.
Aby obejść restrykcyjne przepisy i normy czasu pracy, szpital zawierał umowy z podmiotem zewnętrznym, za pośrednictwem którego na rzecz placówki świadczyło usługi pięć pielęgniarek… zatrudnionych w nim równolegle na etatach. Dodatkowo dyrekcja w ogóle nie ustaliła minimalnych norm zatrudnienia dla pielęgniarek.
Szkolenie położników bez porodów
W 2023 r. w szpitalu prowadzono oficjalne szkolenie specjalizacyjne dla lekarzy rezydentów w dziedzinie położnictwa i ginekologii. Sęk w tym, że z powodu wspomnianego remontu w Klinice Ginekologii w całym 2023 roku odbyło się dokładnie… zero porodów!
Tymczasem program akredytacyjny Ministerstwa Zdrowia bezwzględnie wymaga, by roczna liczba odebranych porodów na oddziale wynosiła minimum 400. Choć na oddziale pozbawionym porodów „szkoliło się” w tym czasie od 8 do 11 rezydentów, ówczesny dyrektor nie zadbał o podpisanie umów z innymi szpitalami, które umożliwiłyby młodym lekarzom faktyczną naukę zawodu.
Zarządzanie jakością
Aż dla 60% skontrolowanych pracowników szpitala w ogóle nie sporządzono opisów stanowisk pracy. Powołany Zespół ds. Analizy Zdarzeń Niepożądanych spotykał się wprawdzie raz na kwartał, ale z jego protokołów wynikała jedynie sucha liczba incydentów. Brakowało jakichkolwiek dokumentów potwierdzających analizę przyczyn źródłowych, wyciąganie wniosków czy wdrażanie działań korygujących. Zespół i tak pracował po omacku. Poszczególne kliniki nie przesyłały danych (w 2022 r. danych nie przesłało aż 12 klinik, w 2023 r. – 9, a w 2024 r. – 10).
W 2023 r. w strukturze USK uroczyście powołano Uniwersyteckie Centrum Badań Klinicznych. Jednak przez kolejne lata (2023–2024) dyrekcja nie przypisała do niego… ani jednego pracownika.
Szpital nie określił żadnych pisemnych zasad wyceny opłacalności badań komercyjnych. Przez błędy ewidencyjne doszło także do podwójnego sfinansowania 11 wizyt dermatologicznych pacjentów w ramach badań klinicznych. Szpital wziął za nie pieniądze od komercyjnego sponsora badań, a następnie omyłkowo zgłosił te same wizyty do opłacenia przez NFZ.
Finanse na plus, ale zarządzanie do poprawy
Pod względem finansowym sytuacja USK w Rzeszowie w latach 2022-24 uległa wyraźnej poprawie. Przychody netto ze sprzedaży usług medycznych rosły skokowo: z 443,1 mln zł w 2022 roku, przez 564,7 mln zł w 2023 roku, aż do ponad 709,5 mln zł w 2024 roku. Szpital zdołał też wyjść ze straty na sprzedaży, która w 2022 r. wynosiła minus 6,2 mln zł. Rok 2024 zamknął z dodatnim wynikiem na poziomie 22,5 mln zł.
Ostateczny wynik finansowy netto placówki za 2024 rok wyniósł 36,4 mln zł zysku. Zobowiązania na koniec 2024 roku zamknęły się w kwocie 160,4 mln zł , przy czym szpital na koniec roku nie posiadał żadnych zobowiązań wymagalnych (przeterminowanych). Według ekonomicznego modelu predykcji bankructwa INE PAN sytuacja finansowa placówki ustabilizowała się i nie ma zagrożenia dla zasady samofinansowania.
Ekonomiczny sukces finansowy nie zdołał jednak przysłonić opisanych powyżej sytuacji. To właśnie te czynniki zdecydowały o tym, że NIK wystawił szpitalowi druzgocącą ocenę negatywną. Zmiany kadrowe na stanowisku dyrektora (obecnie placówką kieruje Marcin Rusiniak, który zastąpił Janusza Ławińskiego) pokazują, że przed nowym szefostwem stoi potężne wyzwanie. (mob)
