Nie będzie jeziorem, nie ma służyć rekreacji i na co dzień nie będzie wypełniony wodą. Nowy suchy zbiornik przeciwpowodziowy „Góra Ropczycka” na Budziszu ma przede wszystkim jedno zadanie: przejąć gwałtowną falę powodziową i ochronić Sędziszów Małopolski oraz miejscowości położone poniżej.
Rozwiązanie, które według analiz ma radykalnie obniżać kulminację fali powodziowej.
Inwestycja obejmuje teren Sędziszowa Małopolskiego, Góry Ropczyckiej oraz Zagorzyc w województwie podkarpackim i jest jednym z większych tego typu obiektów realizowanych w ostatnich latach na Podkarpacu.
Tego rodzaju inwestycje powstają na terenie województwa. Rzeszów News pisał niedawno o innej inwestycji retencyjnej, największej w historii Rzeszowa, będącej jednocześnie absolutnym rekordem pod względem skali i nakładów finansowych dla Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji: 226 milionów złotych na modernizację. Rzeszów buduje potężny zbiornik retencyjny.
Wielka zapora będzie… pusta
Na pierwszy rzut oka trudno uwierzyć, że konstrukcja zajmująca 58 hektarów ma być przede wszystkim „pusta”. Tak właśnie jednak zaprojektowano „Górę Ropczycką”.
Zbiornik na rzece Budzisz ma pojemność około 2,29 mln metrów sześciennych. Jego podstawową funkcją nie będzie jednak magazynowanie wody na co dzień. To suchy zbiornik przeciwpowodziowy, czyli rodzaj ogromnego bufora bezpieczeństwa.
W normalnych warunkach Budzisz będzie przepływał przez urządzenia znajdujące się w zaporze. Dopiero kiedy pojawi się duże wezbranie, konstrukcja zacznie pełnić swoją najważniejszą funkcję i przejmie część nadmiaru wody oraz ograniczy odpływ fali w dół rzeki.
W praktyce oznacza to, że zamiast pozwolić, aby cała gwałtowna fala przeszła przez Sędziszów Małopolski, zbiornik ma ją spłaszczyć i opóźnić.
Nie chodzi tylko o „zwykłą” powódź
To jeden z najważniejszych powodów, dla których powstała ta inwestycja.
Ministerstwo Infrastruktury, odpowiadając na petycję dotyczącą budowy zbiornika, wskazało, że analiza zagrożenia powodziowego wykazała nieakceptowalny poziom zagrożenia dla Sędziszowa Małopolskiego.
Eksperci analizujący zlewnię Wielopolki rekomendowali budowę suchego zbiornika właśnie dlatego, że miał on redukować wezbrania powodziowe, w tym gwałtowne powodzie błyskawiczne, coraz częściej występujące również na Podkarpaciu.
To istotne, bo przy takich zjawiskach problemem nie jest wyłącznie duża ilość wody w rzece. Fala może pojawić się bardzo szybko po intensywnych opadach, a czas na reakcję mieszkańców i służb jest ograniczony.
Suchy zbiornik ma być zatem swego rodzaju „hamulcem” dla tej fali.
Obliczenia pokazały wysoką skuteczność
Dlaczego zdecydowano się właśnie na suchy zbiornik, a nie na klasyczny zbiornik z wodą?
Odpowiedź można znaleźć w dokumentach Ministerstwa Infrastruktury. Resort wskazywał, że już na etapie projektowania wykonano obliczenia hydrauliczne, które wykazały wysoką skuteczność suchego zbiornika w redukcji wezbrań.
Co więcej, według ministerstwa zbiornik ma mieć „radykalny wpływ na obniżenie kulminacji fal powodziowych” dzięki współpracy z innymi planowanymi zbiornikami w dolinie Budzisza.
To właśnie jest prawdziwy sens tej inwestycji. Nie chodzi o stworzenie nowego akwenu, który będzie atrakcyjnym miejscem wypoczynku. Chodzi o to, aby w krytycznym momencie w dole rzeki znalazło się mniej wody niż znalazłoby się tam bez zapory.
Dlaczego nie zbudowano zbiornika z wodą?
Taki pomysł również się pojawiał. Podczas konsultacji społecznych zgłaszano propozycję stworzenia w Górze Ropczyckiej wielofunkcyjnego zbiornika ze stałym piętrzeniem wody, który oprócz ochrony przeciwpowodziowej pełniłby funkcję retencyjną.
Ministerstwo nie zdecydowało się jednak na zmianę koncepcji.
Resort argumentował, że inwestycja była już bardzo zaawansowana jako suchy zbiornik, a wcześniejsze analizy wskazywały na jego wysoką skuteczność przeciwpowodziową. W dokumentach podkreślono również, że wariant suchy został uznany za korzystniejszy pod względem technicznym, społecznym, ekonomicznym i środowiskowym.
To ważny szczegół, którego nie widać w oficjalnych opisach samej budowy.
„Góra Ropczycka” nie jest więc niewykorzystanym zbiornikiem wodnym. Jej pustka jest częścią projektu. Rezerwa ma być dostępna właśnie wtedy, kiedy przyjdzie wielka woda.
Pamiątka po powodzi z 2010 roku
Dla mieszkańców Sędziszowa Małopolskiego nie jest to abstrakcyjne zagrożenie.
Budowa zbiornika była planowana od wielu lat, a jednym z najważniejszych impulsów do jej realizacji była powódź z 2010 roku. To właśnie doświadczenia związane z falą na Budziszu sprawiły, że lokalna społeczność przez lata zabiegała o zabezpieczenie miasta.
We wrześniu 2024 r., kiedy rozpoczynała się budowa, burmistrz Sędziszowa Małopolskiego Bogusław Kmieć mówił o wieloletnich staraniach związanych z realizacją inwestycji. Podkreślano wówczas, że zbiornik ma zwiększyć ochronę przeciwpowodziową Sędziszowa i innych miejscowości nad Budziszem.
Dla samorządu jest to więc przede wszystkim inwestycja w bezpieczeństwo, a nie nowy element infrastruktury rekreacyjnej.
468 metrów zapory
Skala obiektu robi wrażenie. Ziemna zapora czołowa ma 468 metrów długości, około 6 metrów wysokości i 10 metrów szerokości. W jej dolnej części znajduje się budowla upustowa, natomiast w koronie zapory wykonano przelew skokowy.
To właśnie te elementy decydują o tym, jak zbiornik zachowuje się podczas wezbrania.
W normalnych warunkach woda może przepływać przez urządzenia upustowe. Gdy napływ staje się zbyt duży, odpływ zostaje ograniczony, a nadmiar wody zaczyna gromadzić się w czaszy zbiornika. W ten sposób fala, która bez zbiornika gwałtownie przeszłaby przez Sędziszów, zostaje rozciągnięta w czasie i obniżona.
Po przejściu zagrożenia woda może być stopniowo odprowadzona, a teren ponownie pozostaje suchy.
69 mln zł za bezpieczeństwo
Całkowity koszt inwestycji sięga około 69 mln zł. Z tej kwoty ponad 42,15 mln zł stanowi dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027.
Warto jednak pamiętać, że obecna inwestycja jest efektem znacznie dłuższego procesu przygotowawczego. Koncepcja suchego zbiornika pojawiała się w dokumentach dotyczących ochrony przeciwpowodziowej regionu już wiele lat temu, a później została ponownie przeanalizowana przy aktualizacji planów zarządzania ryzykiem powodziowym.
Przyroda pod kontrolą
Budowa tak dużej konstrukcji ziemnej oznacza ingerencję w teren. Dlatego inwestycji towarzyszył nadzór przyrodniczy obejmujący m.in. botaników, dendrologów, ichtiologów, herpetologów, ornitologów i specjalistów zajmujących się ssakami oraz nietoperzami.
To również jeden z argumentów, który pojawiał się przy porównywaniu suchego i mokrego wariantu.
W starszych dokumentach administracyjnych wskazywano, że stałe zalanie części terenu i zamiana odcinka wody płynącej w wodę stojącą mogłyby prowadzić do trwałych zmian siedlisk i parametrów fizykochemicznych wody. (am/mob)
Czytaj więcej:
