W jedną noc Podkarpacie i cała kultura narodowa poniosły niepowetowaną stratę. W Sanockim Skansenie doszczętnie spłonął zabytkowy, drewniany kościół z Bączala Dolnego. Obiekt przetrwał trzysta pięćdziesiąt lat wojen, zaborów i zawirowań dziejowych. Po kościele została tylko kamienna podmurówka i, dosłownie, jeden krzyż.
Podczas gdy sieć zalała fala emocjonalnych dyskusji wokół symbolu jedynego krzyża, który ocalał na zewnątrz budowli, w zgliszczach legły bezcenne – nie do odzyskania – zabytki sakralne i relikwie.
Popioły zamiast relikwii
Świątynia wzniesiona w 1667 roku z ciosanych toporem bali jodłowych była jedną z najstarszych i najcenniejszych perełek architektury drewnianej w regionie. W latach 70. XX wieku została pieczołowicie rozebrana, przeniesiona i zrekonstruowana w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Cel: ochrona przed zniszczeniem i zachowanie dla przyszłych pokoleń.
Trud konserwatorów i wiekowa historia spłonęły jednak w zaledwie parę godzin. Wraz z korpusem budynku ogień strawił unikatowe, bogato rzeźbione organy z połowy XVII wieku – zabytek starszy niż sama konstrukcja kościoła.
Co najważniejsze, spłonęły także relikwie: Symplicjusza i Walerego wkomponowane w architektoniczną obudowę ołtarza głównego oraz Wiktoryna w relikwiarzu ustawionym na ołtarzu Przemienienia Pańskiego.
Jeden krzyż na zewnątrz, dziesiątki spłonęły w środku
Krótko po tragedii w internecie popularność zyskały zdjęcia przedstawiające drewniany krzyż stojący niewzruszenie przy placu po spalonej świątyni. Sam burmistrz Sanoka, Tomasz Matuszewski, napisał m.in. w social mediach, że “Świątynia spłonęła, ale ten obraz mówi więcej niż wiele słów.”
Wiele osób natychmiast okrzyknęło fakt ocelania krzyża stojącego przed zabytkowym kościołem „cudem” i „boskim znakiem”. W mediach społecznościowych możemy przeczytać, że „Krzyż pozostał Pan Bóg daje znaki” czy „Kamień został i Krzyż, nic się nie dzieje bez przyczyny” oraz „Krzyż – jedyny fundament, który przetrwa wszystko. Ludzie o tym zapomnieli albo wyrzucili go ze świadomości i życia. A to on przyniesie nam ulgę i ratunek ” i „Niesamowity żal ale krzyż pozostał, Bóg daje nadzieję”.
Wewnątrz ogień nie oszczędził jednak niczego. W płomieniach przepadły bezpowrotnie bezcenne barokowe ołtarze, płaskorzeźba ukazująca Matkę Bożą, późnogotycka figura Chrystusa Zmartwychwstałego, XVII-wieczny obraz Ukrzyżowania oraz historyczne krucyfiksy i wiele, wiele innych pamiątek kultu religijnego kwitnącego niegdyś na Podkarpaciu. Najsmutniejszy jest jednak fakt, że są to dzieła sztuki sakralnej nie do odtworzenia. Zostały nieodwołalnie i bezpowrotnie utracone.
Wojna w komentarzach: od żałoby do teorii spiskowych
W komentarzach pod wpisem burmistrza Sanoka pojawiły się typowe, głębokie podziały społeczne. Obok wspomnień mieszkańców, dla których kościół był miejscem ślubów i osobistych modlitw, sekcja komentarzy w mgnieniu oka zmieniła się w pole bitwy. Sporowi między religijną interpretacją „ocalonego krzyża” a racjonalnymi pytaniami o sprawność systemów przeciwpożarowych i nadzór nad obiektem towarzyszy fala resentymentów.
W sieci natychmiast wybuchła giełda oskarżeń: od zarzutów o zaniedbania ze strony władz i dyrekcji, przez domysły o celowym podpaleniu, aż po wpisy uderzające w tło polityczne i wywołujące, już klasycznie na Podkarpaciu, antyukraińską nagonkę. Tragedia, która powinna spajać lokalną społeczność po utracie bezcennych elementów tożsamości kulturowej, stała się kolejnym pretekstem do wywoływania spiskowych teorii i ideologicznej wojny. (mob)
Zdjęcia: Zbigniew Lubecki, Tomasz Bienias – Praca własna, CC BY-SA 4.0, Henryk Bielamowicz_Praca własna, CC BY-SA 4.0 x 2, Paweł Matuszewski_Praca własna, MBL Sanok_Diabetes_Praca własna, CC BY-SA 3.0
Czytaj więcej:
Niepowetowane straty w skansenie. W nocy spłonął kościół pw. św. Mikołaja [ZDJĘCIA]
