Projekt ogromnej inwestycji w Rzeszowie został pokazany w Tokio podczas jednej z najbardziej prestiżowych wystaw współczesnej architektury. MAKI, czyli Międzynarodowa Arena Kultury i Integracji, znalazła się w gronie zaledwie 25 projektów z całego świata prezentowanych podczas 34. edycji GA INTERNATIONAL.
Co ciekawe, rzeszowska koncepcja jest jedynym projektem z Polski, który został zaprezentowany w trakcie tego wydarzenia.
Rzeszowskie MAKI w Tokio
34. edycja GA INTERNATIONAL odbywa się w tokijskiej GA Gallery, jednej z najbardziej rozpoznawalnych na świecie przestrzeni poświęconych współczesnej architekturze. Wystawa prezentuje 25 projektów, które mają pokazywać najważniejsze kierunki i trendy w światowej architekturze ostatniego roku. Wśród nich znalazł się projekt wielkiego centrum kultury planowanego w centrum Rzeszowa.
To szczególnie mocny sygnał dla stolicy Podkarpacia, bo za projektem stoi międzynarodowy zespół z udziałem japońskiej pracowni Kengo Kuma & Associates oraz polskich przedstawicieli z Schick Architekci by TKHolding Truszczyński Kobierzewski. Projekt, który wcześniej wywołał w mieście ogromne emocje z powodu kontrowersji wokół konkursu architektonicznego, dostał właśnie międzynarodową scenę.
Jak podkreślają przedstawiciele Schick Architekci, Kengo Kuma & Associates realizuje obecnie blisko kilkaset projektów w 34 krajach. Wśród nich są tak prestiżowe przedsięwzięcia jak rozbudowa National Gallery w Londynie, 343-metrowy Busa Lotte Tower w Korei Południowej czy 220-metrowy kaskadowy wieżowiec Wedyan – The Canal w Dubaju. Spośród tych realizacji do prezentacji w Tokio wybrano właśnie projekt przygotowywany dla Rzeszowa.
MAKI czyli Międzynarodowa Arena Kultury i Integracji jest jednocześnie jedynym polskim projektem prezentowanym podczas tegorocznej wystawy oraz jednym z zaledwie ośmiu projektów zlokalizowanych w Unii Europejskiej. W Tokio koncepcję można było oglądać za pośrednictwem makiety, plansz projektowych oraz filmu. Projekt znalazł się także w 169. numerze magazynu „GA DOCUMENT”, poświęconym pracom prezentowanym podczas tegorocznej wystawy.
– Obecność MAKI na GA INTERNATIONAL w Tokio ma dla nas szczególne znaczenie. Kengo Kuma & Associates realizuje projekty na całym świecie, a to właśnie projekt, który wspólnie tworzymy w Rzeszowie, został wybrany do prezentacji w gronie najważniejszych pracowni i architektów współczesnego świata – powiedział dr inż. arch. Andrzej Truszczyński, prezes Schick Architekci by TKHolding.
To nie będzie zwykła biblioteka
MAKI jest rozwinięciem zwycięskiej koncepcji „Wir Słowa”, która wygrała międzynarodowy konkurs na projekt Biblioteki Nowej w Rzeszowie. W obecnej formule inwestycja ma być jednak czymś znacznie większym niż sama biblioteka. Założeniem jest stworzenie miejskiego salonu, w którym kultura, edukacja, rozrywka, biznes, sport i przestrzeń społeczna będą działały pod jednym dachem.
Obiekt ma mieć ponad 28 tys. m2 powierzchni i łączyć łącznie 15 funkcji. Sama biblioteka ma zajmować około 30 proc. obiektu. W środku przewidziano również salę multifunkcyjną dla 2500 osób, salę koncertową dla 500 osób, centrum konferencyjne dla 500 osób oraz przestrzenie muzealne. Mają pojawić się także miejsca przeznaczone dla twórców cyfrowych, lokale gastronomiczne i kawiarnie oraz przestrzenie wspólne.
Według założeń w MAKI jednocześnie będzie mogło przebywać od 3500 do 4000 osób. Ważnym elementem projektu jest również zieleń. Zielone dachy i tarasy mają mieć powierzchnię porównywalną z boiskiem piłkarskim i być dostępne dla mieszkańców przez całą dobę, siedem dni w tygodniu.
Japońsko-polska wizja dla Rzeszowa
Za projektem stoi Kengo Kuma, jeden z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych architektów na świecie. Japończyk znany jest z wykorzystywania naturalnych materiałów, szczególnie drewna, oraz z projektowania budynków, które mają pozostawać w dialogu z krajobrazem i lokalną kulturą.
Pracownia Kengo Kuma & Associates zatrudnia ponad 400 architektów pracujących m.in. w Tokio, Paryżu, Szanghaju, Pekinie i Seulu. W portfolio zespołu znajdują się m.in. Stadion Narodowy w Tokio, Victoria & Albert Museum Dundee w Szkocji oraz powstające w Kopenhadze Waterfront Culture Center.
W przypadku Rzeszowa japońska pracownia współpracuje z polskim Schick Architekci by TKHolding Truszczyński Kobierzewski. Polski partner ma na koncie blisko 200 projektów na terenie Unii Europejskiej i specjalizuje się m.in. w dużych obiektach użyteczności publicznej, obiektach sportowych, centrach edukacyjnych, szkołach, hotelach i wieżowcach.
– Od początku zależało nam, żeby MAKI było odzwierciedleniem historii i kultury Podkarpacia kochanego za naturę, zieleń i drewnianą architekturę, a jednocześnie odbiciem dynamicznego rozwoju technologii regionu, z czym kojarzy się dolina lotnicza Polski – powiedział Andrzej Truszczyński.
Jak podkreśla architekt, ważnym elementem koncepcji było wykorzystanie drewna i naturalnego światła. Projekt zakłada również stworzenie charakterystycznej spirali, która ma łączyć poszczególne funkcje budynku i budować jego wewnętrzną strukturę.
– Projektujemy „budynek do używania” – przytulny, wykorzystujący naturalne materiały, przenikający się z naturą, wręcz zatracając granicę między wnętrzem a ogrodem, który dostępny jest niemal z każdego pomieszczenia – powiedział prezes Schick Architekci.
Miejski salon dostępnym całą dobę
Kuratorów tokijskiej wystawy zainteresowało przede wszystkim to, że MAKI odchodzi od tradycyjnego rozumienia biblioteki. W założeniu nie ma być zamkniętym budynkiem, do którego mieszkańcy przychodzą wyłącznie po książki. Ma działać jak otwarta przestrzeń codziennego życia miasta.
Projekt zakłada możliwość korzystania z zielonych dachów i tarasów przez całą dobę. Architekci chcą w ten sposób zatrzeć granicę pomiędzy wnętrzem obiektu a miejską zielenią. W projekcie przewidziano również miejsca, w których mieszkańcy będą mogli po prostu usiąść, spotkać się czy napić kawy.
– Budynek staje się meblem miejskim, na którym w każdym miejscu można usiąść i napić się przysłowiowej kawy. Zarówno we wnętrzach, jak i na zewnątrz w zieleni z widokiem na przepiękny Rzeszów – powiedział Truszczyński.
Według architektów taka forma ma mieć szczególne znaczenie w czasach, gdy coraz więcej aktywności przenosi się do internetu. MAKI ma zachęcać mieszkańców do wyjścia z domu, spotkania z innymi ludźmi i korzystania z oferty kulturalnej.
Wielki projekt o burzliwych kulisach
Międzynarodowa rozpoznawalność koncepcji nie oznacza jednak, że historia MAKI od początku przebiegała spokojnie. Zwycięstwo „Wir Słowa” w konkursie na Bibliotekę Nową wywołało poważne kontrowersje w środowisku architektonicznym. Warszawska pracownia WXCA, która zajęła drugie miejsce, złożyła odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej.
Jeszcze większe emocje wywołało votum separatum czterech członków sądu konkursowego. W zdaniu odrębnym znalazły się zarzuty dotyczące m.in. anonimowości konkursu, rozwiązań urbanistycznych, funkcjonalności oraz dostępności zwycięskiej pracy.
Szczególnie dużo uwagi poświęcono roli prezydenta Rzeszowa Konrada Fijołka, który jako organ zamawiający został powołany jako jeden z biegłych konkursowych. Autorzy votum separatum twierdzili, że doszło do sytuacji mogących naruszać zasadę anonimowości prac, a także rzekomego faworyzowania późniejszego zwycięzcy i deprecjonowania innych projektów.
Sprawa była na tyle poważna, że trafiła przed Krajową Izbę Odwoławczą. WXCA kwestionowała wybór zwycięskiego projektu i wskazywała na szereg zarzutów dotyczących jego zgodności z regulaminem oraz przepisami.
KIO odrzuciła odwołanie
Ostatecznie jednak 3 marca 2026 roku KIO oddaliła odwołanie pracowni, pozostawiając wynik konkursu w mocy. Decyzja była kluczowa dla dalszych losów inwestycji. Izba oddaliła odwołanie WXCA, a kosztami postępowania obciążyła odwołującego. Tym samym nie doszło do podważenia wyniku konkursu, a konsorcjum Schick Architekci i Kengo Kuma & Associates pozostało zwycięzcą postępowania.
W komunikacie po wyroku władze Rzeszowa podkreślały, że KIO uznała działanie sądu konkursowego za prawidłowe i bezstronne. Izba nie znalazła również podstaw do zakwestionowania postępowania pod kątem przepisów techniczno-budowlanych i prawa zamówień publicznych.
To oznacza, że dziś projekt, który jeszcze kilka miesięcy temu był przedmiotem ostrego sporu o sposób przeprowadzenia konkursu, prezentowany jest w Tokio jako przykład kierunku, w którym może rozwijać się współczesna architektura.
Co dalej z MAKI?
Wystawa GA INTERNATIONAL daje projektowi wyjątkową promocję. Obok MAKI w Tokio prezentowane są prace takich pracowni i architektów jak MVRDV, BIG, Snøhetta, Toyo Ito, Steven Holl, MAD Architects, Christian Kerez, Tatiana Bilbao czy Zhu Pei. Rzeszowski projekt znalazł się więc w zestawieniu z nazwiskami i biurami, które od lat kształtują światową architekturę.
MAKI jest efektem współpracy architektów z Japonii, Polski, Danii, Finlandii, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Szwajcarii. W międzynarodowym zespole pracują specjaliści od architektury, urbanistyki, architektury krajobrazu, konstrukcji i zrównoważonego projektowania.
– To pokazuje, że możemy tworzyć w Polsce architekturę, która nie tylko odpowiada na lokalne potrzeby, ale staje się częścią międzynarodowej dyskusji o tym, jak powinny wyglądać miasta i obiekty publiczne przyszłości – powiedział Andrzej Truszczyński.
Dla Rzeszowa pozostaje jednak najważniejsze pytanie: kiedy projekt prezentowany w Tokio jako przykład współczesnej architektury, rzeczywiście zacznie powstawać przy al. Józefa Piłsudskiego?
Wcześniej inwestycję szacowano na około 450 mln zł, a jej realizacja miała być wspólnym przedsięwzięciem władz miasta Rzeszowa i województwa podkarpackiego. Dokładnych terminów realizacji tego przedsięwzięcia jednak nie znamy. Na razie MAKI jest więc jedynie wielką wizją dla Rzeszowa, a powstanie obiektu jest planowane nie wcześniej niż po 2030 roku.
Czytaj więcej:
Boisko piłkarskie na dachu szkoły w Rzeszowie. To będzie unikat w tej części Polski [WIZUALIZACJE]
