Rada Miasta Rzeszowa na sesji 26 maja 2026 r. powołała SCHRON RZESZÓW Sp. z o.o. – spółkę celową, która ma realizować obowiązki nałożone przez nową ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej. Inwestycje mają być finansowane z pożyczek bankowych i KPO, a obiekty mają działać w modelu dual use: w czasie pokoju jako parkingi podziemne generujące dochód, w razie zagrożenia – jako schrony dla mieszkańców.
Uchwała przeszła stosunkiem głosów 11 (ZA) : 7 (PRZECIW) : 3 (WSTRZYMUJĄCE SIĘ) po wyjątkowo emocjonalnej debacie, w której wątpliwości zgłaszała sama przewodnicząca Komisji Bezpieczeństwa.
Dwie pierwsze lokalizacje: szpital miejski i Podwisłocze
Projekt uchwały przedstawił radnym sekretarz miasta, krótko uzasadniając wybór formuły spółki kapitałowej. Nowa ustawa o obronie cywilnej nakłada na samorządy szereg zadań, które można realizować w trzech wariantach: poprzez wydział urzędu, jednostkę organizacyjną albo spółkę. To trzecie rozwiązanie – zdaniem władz miasta – jest najbardziej efektywne, choć w Polsce praktycznie pozbawione precedensów.
– Z racji sytuacji, w której się znajdujemy jako Podkarpacie, należy poważnie do tematu podejść i już teraz się nim zająć – tłumaczyli przedstawiciele Ratusza, przywołując kontekst geopolityczny: bliskość granicy oraz tzw. przesmyk suwalski jako rejony najbardziej narażone.
Bezpośrednim impulsem do powołania spółki były rozmowy z bankami w sprawie finansowania Aquaparku. Prezydent Konrad Fijołek poinformował, że to właśnie ze strony banków padła sugestia rozszerzenia montażu finansowego o kwotę przeznaczoną na schrony.
– Padła sugestia, żeby do tych 566 milionów pożyczki wraz z odsetkami chętnie dorzucą jeszcze nam 100 na to, żebyśmy osiągnęli odpowiednią skalę działań właśnie w tych newralgicznych na początku miejscach – mówił prezydent.
Pierwsze dwie planowane lokalizacje to teren przy Klinicznym Szpitalu Miejskim, gdzie miałaby chronić się wrażliwa infrastruktura zdrowotna, oraz parkingi w rejonie ulicy Podwisłocze – w sąsiedztwie sklepów, na działkach miejskich, które dziś są albo dzierżawione, albo bezpłatnie udostępnione.
„Funkcja parkingowa w czasach pokoju”
Sednem konstrukcji spółki ma być model dual use – obiekty łączące funkcję ochronną z funkcją parkingową.
– Cały świat na tym stoi i uważam, że to jest w porządku. A przy okazji parkingi podziemne pełnią funkcję schronów, bo to tak musimy na to patrzeć, odwrócić myślenie – argumentował Konrad Fijołek. – Może to jest kwestia akcentów. Pani przewodnicząca Niedzielska będzie bardziej akcentować kwestię schronów. My, powiedzmy, żyjąc w czasach pokoju, będziemy akcentować bardziej funkcję parkingów.
Prezydent dodawał, że spółka ma zarabiać na utrzymanie własnej struktury, podobnie jak inne spółki celowe. Argumenty „za” podsumował sekretarz miasta: spółka pozwala odpisywać VAT, jest sprawniejsza w obsłudze finansowania zewnętrznego i może być wprost beneficjentem programów rządowych oraz pożyczek z KPO. Minister odpowiedzialny za ten obszar wspominał na niedawnym Kongresie Bezpieczeństwa Polski w Jasionce o 11 miliardach złotych w instrumentach pożyczkowych dla samorządów.
Niedzielska: „Kupujemy kota w worku”
Najostrzejszą krytykę zgłosiła Elżbieta Niedzielska – przewodnicząca Komisji Bezpieczeństwa, której opinia z tego powodu jest dość istotna. Komisja 22 maja zaopiniowała uchwałę pozytywnie, ale po weryfikacji dokumentów radna zmieniła zdanie.
– Nie otrzymaliśmy ani jednej informacji w tym temacie. Kupujemy kota w worku. Nie mamy analizy finansowej, biznesowej, nie wiemy, jak spółka ma działać, na jakiej zasadzie. Nie mamy analizy kosztów osobowych, funkcjonowania, działalności – wyliczała.
Radna pokazała kluczowy argument: w akcie założycielskim spółki Aqua Park, powołanej w grudniu 2025 r., znajduje się identyczny zapis o tworzeniu i utrzymywaniu zasobów infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. PKD 84.24Z obejmuje bezpieczeństwo państwa, porządek i bezpieczeństwo publiczne.
– Ja państwu radnym udowadniam, że taką spółkę mamy, i nie ma potrzeby dublować kosztów na powoływanie kolejnego zarządu, rady nadzorczej, sekretarki, dyrektorów, kierowników – mówiła Niedzielska. – Jeżeli mamy na zbyciu pieniądze, proszę je bezpośrednio przekazać do Wydziału Zarządzania Kryzysowego.
Prezydent ripostował: – Nikt pani nie da pieniędzy na ten schron do tej spółki. Zapisy w spółce Aqua Park są tylko po to, żebyśmy mogli właśnie to miejsce schronienia pod aquaparkiem zrobić. Przychodzi bank, mówi „dziękuję, nie dam wam pieniędzy”.
„Czy my czymkolwiek załatwiamy, budując schrony?”
Drugi nurt krytyki wniósł przewodniczący Komisji Gospodarki Przestrzennej Robert Kultys. Nie kwestionował on formy prawnej, ale samą celowość programu schronowego w obecnej sytuacji.
– Jeżeli ktoś mi przedstawi jakiś sensowny program budowy schronów w Rzeszowie, gdzie one mają być, w jakiej ilości, to ja to nawet przyjmę. Chociaż nie jestem pewny, czy na wojnę, która wybuchnie w ciągu, oby nie, pięciu lat, czy my jesteśmy w stanie przygotować jakikolwiek program schronowy dla, nie wiem, dziesięciu procent ludności – mówił Kultys.
Postawił też pytanie o priorytety: czy w tej skali finansowej nie ważniejsze byłoby budowanie szerokiej odporności cywilnej – zapewnienie wody, prądu, organizacji władz w sytuacji kryzysowej.
– My naprawdę jesteśmy tak do tyłu z obroną cywilną, że my potrzebujemy mieć projekt uodpornienia mieszkańców Rzeszowa i całej organizacji miasta na ewentualne wypadki kryzysowe. Na za pięć lat, a nie za trzydzieści lat – akcentował.
Po dyskusji Kultys złagodził stanowisko, mówiąc krytycznie o komunikacji ratusza: – Tej dyskusji pewnie by nie było, gdyby była inna komunikacja. Trzeba było powiedzieć od samego początku: mamy pomysł na zbudowanie kilku potrzebnych dla Rzeszowa parkingów. Wykorzystamy do tego pieniądze rządowe, dlatego że będziemy budowali je jako schrony, i zróbmy ten biznes, żeby miasto skorzystało.
Strojny i Wróbel: pytanie o transparentność
Wiceprzewodniczący rady Jacek Strojny zwrócił uwagę, że celowości spółki nie tworzy jej nazwa, tylko zapisany cel działalności. Skrytykował też tryb procedowania.
– Jeżeli dostajemy tego typu uchwałę w poniedziałek na komisji głównej, nikt nie wie, o co chodzi. Nie ma żadnych załączników, nie ma żadnych analiz – mówił Strojny.
Radny Michał Wróbel poszedł dalej: – Każda inwestycja teraz będzie musiała być przenoszona do spółki przez nas stworzonej, bo nasz budżet, nasze dokumenty finansowe już więcej nowych inwestycji nie udźwigną. Trzeba będzie uciekać z długiem na zewnątrz, żeby WPF, i to, czego od nas wymaga ustawa, się bilansował.
Pytanie radnego nie było bezpodstawne – tej samej sesji Rada Miasta procedowała wieloletnią prognozę finansową dla Rzeszowa, w której łączne nakłady na Aquapark wzrosły z deklarowanych pół roku temu 263 mln zł do 499 mln zł.
Aleksander Szala (ponad 30 lat prowadzący własną działalność) argumentował, że spółka Aqua Park, dysponująca już odpowiednim PKD, mogłaby przejąć budowę schronów, oszczędzając miastu kosztów drugiej rady nadzorczej i drugiego zarządu.
Z kolei wiceprzewodniczący Andrzej Dec bronił logiki dwóch spółek celowych: – Aqua Park jest spółką, która, wprawdzie na początku, będzie budować ten obiekt, ale potem będzie nim zarządzać, i to jest w szczególności działalność gospodarcza, która może przynosić straty. Z tego tytułu jest to innego rodzaju działalność niż budowa schronów.
Katarzyna Maciechowska, powołując się na własne doświadczenie zawodowe, zwracała uwagę, że niełączenie dwóch tak różnych pod względem ryzyka działalności w jednej spółce jest po prostu bezpieczniejsze: – Aqua Park to jest bardzo duża inwestycja, która w przyszłości może ponosić straty. Bezpieczeństwo powinno być stabilne, nie powinno na nie wpływać nic innego.
Polskie samorządy: koce, śpiwory, schrony
Rzeszowska decyzja zapada w momencie, gdy polskie samorządy nadrabiają wieloletnie zaległości w obronie cywilnej. Jak analizowaliśmy w maju na łamach Rzeszów News, miasta w Polsce realizują w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLiOC) bardzo różne strategie.
Rzeszów do tej pory koncentrował się głównie na sprzęcie ruchomym: doposażeniu medycznym (systemy ogrzewania pacjentów, aparaty do elektrochirurgii, USG, defibrylatory), kontenerach do dekontaminacji, mobilnych stacjach uzdatniania wody, ale też podstawach takich jak śpiwory, koce, latarki i maski przeciwgazowe. Inwestycje miasta sięgnęły 30,5 mln zł, przy czym lwią część stanowiło dofinansowanie z budżetu państwa.
Sąsiednie Krosno wybrało inną filozofię – wkład w infrastrukturę stałą, zakup nieruchomości pod magazyny obrony cywilnej, z większym proporcjonalnie wkładem własnym (ok. 1 mln zł przy 3,7 mln dotacji).
W skali kraju widać dwa nurty: „beton i energia”. Poznań, Lublin czy Bydgoszcz masowo modernizują schrony i kupują agregaty prądotwórcze. Gorzów, Leszno i Jelenia Góra inwestują w drony – ale wyłącznie ratownicze, do obserwacji. Kalisz wyróżnił się stworzeniem wielofunkcyjnego centrum ewakuacji za 11 mln zł – dla 100 osób.
W tym kontekście rzeszowska spółka SCHRON RZESZÓW jest rozwiązaniem nietypowym: w żadnym z porównywalnych miast w Polsce nie znaleziono dotąd przykładu wyodrębnienia tej działalności w osobny podmiot kapitałowy. Urzędnicy przyznali na sesji, że benchmark krajowy nie istnieje: – Szczegóły do podpatrzenia w Polsce akurat ciężko jest, bo nie ma takich przykładów.
Podkarpacie liderem POLiOC, ale to dopiero początek
Województwo podkarpackie w ramach POLiOC zrealizowało w 2025 r. ponad 1800 zadań na kwotę 278,7 mln zł, osiągając najlepszy wynik w kraju pod względem wykorzystania środków (98,5 proc.). W tym roku do regionu trafi ponad 300 mln zł.
W ramach tych pieniędzy w regionie powstały już konkretne obiekty zbiorowej ochrony: 5 w Jaśle, 4 w Sanoku, modernizacja piwnic Urzędu Gminy Nowa Sarzyna, miejsce doraźnego schronienia w Malawie, adaptacja piwnicy Środowiskowego Domu Pomocy Społecznej w Sokołowie Małopolskim. Łączny budżet na same obiekty ochronne w województwie to ponad 8,2 mln zł.
W tej skali pomysł na duże, miejskie parkingi-schrony w Rzeszowie jest jakościowo nowy. Pytanie tylko, czy „rzeszowski model spółki celowej” okaże się ścieżką prawnie i finansowo realną – czy też, jak ostrzegała Elżbieta Niedzielska, miasto powieli koszty zarządu i nadzoru, dublując strukturę istniejącej już spółki Aqua Park.
Kluczowe pytanie: co dalej?
Uchwała o utworzeniu spółki jest decyzją intencyjną. Każda kolejna decyzja – analizy finansowe, wkład kapitałowy gminy, konkretne lokalizacje, model finansowania – będzie wracać do Rady Miasta osobno.
– My i tak musimy wrócić do Wysokiej Rady z finansami, analizami finansowymi, kosztami, zgodą na wsparcie i model finansowy, tak jak za Aquaparkiem wracaliśmy i wracamy – zapewniał prezydent Fijołek.
Pierwsze konkretne decyzje – w tym wysokość kapitału zakładowego spółki i lista konkretnych lokalizacji – mają trafić pod obrady w kolejnych miesiącach. Sesja Rady Miasta Rzeszowa z 26 maja br. pokazała jednak, że niezależnie od wyników kolejnych głosowań, fundamentalny spór – czy budowa parkingów-schronów to inwestycja w bezpieczeństwo, czy raczej obejście wskaźników zadłużenia miasta – będzie wracał wielokrotnie. (mob)
Czytaj więcej:
Śmierć 29-latka w szpitalu MSWiA w Rzeszowie. Lekarka stanie przed sądem
