Zakończyła się pionierska renaturyzacja dolnego biegu rzeki Bukowej w powiecie stalowowolskim. Dzięki przebudowie czterech kamiennych ramp, zrealizowanej wspólnie przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz Fundację Wolne Rzeki, ryby migrujące z Sanu zyskały swobodny dostęp do ponad 100 kilometrów szlaków wodnych.
Warta ponad 800 tysięcy złotych inwestycja została ukończona przed planowanym terminem.
Koniec prac przed terminem. Cztery bariery przeszły do historii
Finał robót budowlanych na Bukowej zamyka proces, który rozpoczął się od rozmów i koncepcji jeszcze w 2024 roku. Gdy pod koniec lipca na łamach Rzeszów News opisywaliśmy, jak na Podkarpaciu otwierają rzekę dla ryb, inwestycja rozpisana była na 120 dni roboczych. Wykonawcom udało się jednak sprawnie zamknąć wszystkie etapy zadania przed pierwotnym harmonogramem.
Prace prowadzono w ramach zadania pn. „Remont istniejących stopni kamiennych oraz ich ubezpieczenia zlokalizowanych na rz. Bukowa oraz zabudowa wyrw powstałych w ich obrębie”. Całość sfinansował i zrealizował Zarząd Zlewni w Stalowej Woli, a projekt techniczny przygotowała Fundacja Wolne Rzeki na podstawie ekspertyzy ichtiologicznej dr. Pawła Mikusia.
„Wspólnie z Fundacją Wolne Rzeki otworzyliśmy ponad 100 km rzek dla ryb! Było to możliwe dzięki remontowi 4 kamiennych ramp zlokalizowanych na rzece Bukowej. Do tej pory ryby migrujące z Sanu mogły wpłynąć w głąb Bukowej jedynie na 1 kilometr. Dzięki udrożnieniu barier migracyjnych otworzyliśmy dla nich ponad 100 kilometrów rzek, przede wszystkim: Bukowej, Białej, Gilówki i Trzebenszy” – poinformował w oficjalnym komunikacie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Rzeszowie.
Bezpieczeństwo mieszkańców i precyzyjne parametry
Infrastruktura w rejonie Chłopskiej Woli powstała w połowie ubiegłego wieku z myślą o redukcji spadku rzeki i zabezpieczeniu brzegów przed erozją. Konstrukcje te przez dekady stanowiły jednak tamę nie do pokonania dla większości organizmów wodnych. Podczas modernizacji dawne betonowo-kamienne stopnie przekształcono w łagodne rampy o średnim nachyleniu wynoszącym około 3%, zasypując powstałe przez lata kotły eworsyjne naturalnym materiałem kamiennym.
Kluczowym elementem ustaleń z lokalną społecznością było zagwarantowanie, że ingerencja w koryto nie wywoła zagrożenia hydrologicznego. Przedstawiciele instytucji zarządzającej wodami podkreślają, że równowaga środowiskowa poszła w parze z bezpieczeństwem:
„Co istotne, prace w obrębie 4 ramp kamiennych nie miały wpływu na rzędne zwierciadła wody w Bukowej. Rampy nie były obniżane ani podwyższane. W związku z tym prowadzone prace nie miały wpływu na stan wód gruntowych w sąsiedztwie rzeki ani na zagrożenie powodziowe dla mieszkańców okolicznych miejscowości” – wskazują Wody Polskie w Rzeszowie.
Jeszcze w trakcie finiszu robót budowlanych na łamach Rzeszów News relacjonowaliśmy, jak badacze prowadzili precyzyjne pomiary z GPS-em na rzece. Pomiary terenowe wykazały, że spadek koryta na rampie pod mostem w Chłopskiej Woli osiągnął zaledwie 2,8% przy różnicy poziomów 75 centymetrów, co okazało się wynikiem jeszcze łagodniejszym dla nurtu niż zakładały wstępne wyliczenia projektowe.
Autostrada dla ichtiofauny w dorzeczu Sanu
Odblokowanie koryta oznacza radykalną zmianę warunków bytowania fauny wodnej w całym dorzeczu. Do tej pory ryby wchodzące do Bukowej zatrzymywały się tuż przy ujściu, odcięte od naturalnych tarlisk i siedlisk w wyższych partiach zlewni.
Po modernizacji ramp lista gatunków mogących swobodnie przemieszczać się w górę cieku znacząco się powiększyła. Dogodne korytarze migracyjne zyskały m.in. brzany, kiełbie, pstrągi, jelce, jazie, lipienie oraz objęte szczególną ochroną minogi rzeczne i morskie. Z przepławionych ramp korzystają również drobniejsze gatunki denne, w tym ślizy, kozy czy piekielnice, a przy podwyższonych stanach wód szlak otworzy się także dla dużych drapieżników, takich jak szczupaki czy sandacze.
Społeczny aplauz i pytania o kolejne rzeki
Zakończenie przedsięwzięcia wywołało falę pozytywnych reakcji w mediach społecznościowych. Internauci, wędkarze i ekolodzy określają projekt mianem wzorcowej współpracy strony społecznej z administracją państwową. Pod wpisami rzeszowskiego RZGW pojawiły się liczne głosy uznania dla odejścia od tradycyjnego betonowania koryt na rzecz rozwiązań prośrodowiskowych.
Wielu komentujących pyta już o kolejne rzeki regionu, wskazując m.in. na próg na Tanwi w Ulanowie czy bariery w zlewni Wisły. Przedstawiciele rzeszowskich Wód Polskich w odpowiedziach zadeklarowali kontynuację działań: „Pracujemy nad tym”. Zwieńczeniem prac na Bukowej będą zaplanowane odłowy monitoringowe, które formalnie potwierdzą liczebność ryb powracających w głąb podkarpackiego dopływu Sanu. (mob)
Czytaj więcej:
