Ponad sześćdziesiąt procent Polaków nie dostrzega niczego złego we wspólnym mieszkaniu przed ślubem czy stosowaniu antykoncepcji, ogólnokrajowe trendy zderzają się ze ścianą na wschodzie kraju.
Z najnowszego badania CBOS wynika, że makroregion wschodni, obejmujący województwo podkarpackie, pozostaje jednym z najbardziej konserwatywnych i rygorystycznych moralnie obszarów w Polsce.
Podkarpacie z dala od liberalnych metropolii
Ogólnopolski krajobraz obyczajowy wydaje się ustabilizowany na poziomie relatywnie wysokiego przyzwolenia. Według sierpniowego badania CBOS, po 62 proc. Polaków akceptuje seks przedmałżeński, antykoncepcję oraz wspólne życie par bez formalnego ślubu. Odmiennego zdania w tych sprawach jest odpowiednio 16, 18 i 19 proc. ankietowanych.
Za tymi średnimi kryje się jednak wyraźne pęknięcie geograficzne i demograficzne. Podczas gdy mieszkańcy metropolii, Mazowsza oraz makroregionu północnego (województwa pomorskie, warmińsko-mazurskie i kujawsko-pomorskie) prezentują wysoki poziom permisywizmu, mieszkańcy makroregionu wschodniego – w tym Podkarpacia, Lubelszczyzny i Podlasia – wykazują znacznie większy niż przeciętny rygoryzm moralny. W sferze przekonań regiony te wciąż stanowią wyraźny kontrast dla postępującej laicyzacji i liberalizacji zachodnich oraz centralnych ośrodków miejskich.
Wiara, wiek i lokalność źródłem moralnego rygoru
Wyraźna odrębność postaw na Podkarpaciu bezpośrednio koresponduje z czynnikami socjodemograficznymi, które według badaczy CBOS najsilniej determinują oceny moralne. Rygoryzm w ocenach zjawisk takich jak rozwody, homoseksualizm czy przerywanie ciąży idzie w parze z częstotliwością praktyk religijnych. W szczególności dotyczy to osób uczestniczących w nich kilka razy w tygodniu, utożsamiających się z prawicą i popierających Prawo i Sprawiedliwość.
Znaczenie ma również struktura demograficzno-osadnicza. O ile wielkie miasta przodują w liberalnym podejściu, o tyle wsie i mniejsze miejscowości – stanowiące istotną część krajobrazu Podkarpacia – konsekwentnie opowiadają się za bardziej tradycyjnymi normami. Większą surowością ocen wyróżniają się ponadto osoby powyżej 54. roku życia, rolnicy, drobni przedsiębiorcy oraz respondenci o wykształceniu podstawowym lub zasadniczym zawodowym.
Rozwody i aborcja pod ścisłą kontrolą norm
O ile w skali całego kraju przyzwolenie na rozwody wynosi obecnie 44 proc. (przy 25 proc. dezaprobaty), o tyle badanie wskazuje, że aprobata dla rozpadu małżeństw w ostatnich latach zauważalnie stopniała. W konserwatywnych społecznościach wschodniej Polski trwałość instytucji małżeństwa niezmiennie podlega surowszej ocenie społecznej niż w dużych aglomeracjach.
Podobny dystans widoczny jest w kwestii przerywania ciąży. W skali kraju 53 proc. ankietowanych uważa je za zło, a jedynie 21 proc. nie ma zastrzeżeń moralnych. W przypadku homoseksualizmu Polacy pozostają podzieleni (40 proc. widzi w nim zło, 37 proc. nie). Jednak to właśnie w makroregionie wschodnim przeważają postawy niechętne jakimkolwiek zmianom norm w tym zakresie. Równolegle umiarkowanie sceptyczny stosunek dotyczy eutanazji (39 proc. ocen negatywnych wobec 37 proc. neutralnych), choć w skali kraju odnotowano tu nieznaczny wzrost przyzwolenia.
Które normy są nienaruszalne?
Rygoryzm Podkarpacia nie ogranicza się wyłącznie do sfery seksualności czy rodziny. Raport CBOS jednoznacznie dowodzi, że Polacy – a w szczególności mieszkańcy regionów o profilu tradycyjnym – niemal jednogłośnie potępiają nadużycia w relacjach międzyludzkich i życiu zawodowym.
Z niemal powszechnym potępieniem spotykają się:
- bicie dzieci – 96 proc. ocen negatywnych
- wykorzystywanie pracowników przez pracodawców oraz przyjmowanie łapówek – po 95 proc.
- wręczanie łapówek – 93 proc.
- wykorzystywanie stanowiska służbowego dla własnych korzyści – 91 proc.
- zdrada małżeńska – 90 proc.
- zaniedbywanie obowiązków zawodowych – 85 proc.
W sprawach takich jak oszustwa podatkowe (zaniżanie dochodów lub fikcyjne darowizny potępia 82 proc. badanych) czy przekraczanie dozwolonej prędkości (81 proc. dezaprobaty) mieszkańcy wschodniej Polski wykazują znacznie mniejszą pobłażliwość niż młodsi respondenci z dużych miast, którzy statystycznie częściej przymykają oko na drobne naruszenia porządku prawnego.
Choć tempo zmian obyczajowych w Polsce w ostatnich pięciu latach wyraźnie wyhamowało, Podkarpacie wciąż utrzymuje swoją tożsamość opartą na przywiązaniu do tradycyjnych wartości, silnej roli rodziny i religijności, wyznaczając wschodni biegun moralnej mapy kraju.
Czytaj więcej:
Dobre chęci zmieniły dom w piekło dla niemal 60 zwierząt. Dramat za zamkniętymi drzwiami [FILM]
